Το σύμβολο Taijitu περιέχει τις ιδέες του Yin και του Yang. Κατά την παραδοσιακή σχολή των κινέζων φυσιοκρατών φιλοσόφων σχετίζεται με το ηλιακό φως και συμβολίζει την κατάσταση δυναμικής ισορροπίας που ενυπάρχει στη φύση. Είναι το δομικό θεμέλιο της ασιατικής σκέψης που διασυνδέει όλες τις παρακάτω μεθόδους που περιγράφονται.
Η Παραδοσιακή Κινέζικη Ιατρική℠ – Zhōngyī 中医 ανήκει στην κατηγορία των συστημάτων Παραδοσιακής, Συμπληρωματικής & Ολιστικής Υγείας℠, σύμφωνα με τον ορισμό του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), αποδεδειγμένης ηλικίας τουλάχιστον 2200 ετών. Διαμορφώθηκε μέσα από τη μακραίωνη ζύμωση διαφορετικών θεωριών και μεθόδων, διατηρώντας ταυτόχρονα ορισμένα θεμελιώδη αξιώματα που της δίνουν συνοχή. Από τα μέσα του 19ου αιώνα έχει σταδιακά ενσωματώσει και της θεωρίες της σύγχρονης ανατομίας και φυσιολογίας, δημιουργώντας έναν απαράμιλλο συνδυασμό στην υπηρεσία της Ενιαίας Υγείας.
Η υγεία θεωρείται πως είναι η φυσική κατάσταση ισορροπίας του οργανισμού ως ενός ενιαίου σωματικού και ψυχοσυναισθηματικού συνόλου. Οι ουσιαστικότεροι παράγοντες που σχετίζονται με την διατήρηση της υγείας είναι η ισορροπία μεταξύ κίνησης και διατροφής καθώς και οι συνθήκες του περιβάλλοντος, τόσο οι φυσικές όσο και οι κοινωνικές. Κάθε οργανισμός που αποκλίνει από την κατάσταση της υγείας διαθέτει τη ροπή να επανέλθει σε αυτή μέσω των φυσικών δυνάμεων αυτοΐασης. Ο ρόλος του θεραπευτή ΠΚΙ℠ είναι να συμβάλλει στη συντόμευση του χρόνου αποκατάστασης και να βοηθά τον πελάτη του να διατηρεί την υγεία και την ευζωία του.
Οι 5 κατηγορίες θεραπείας της ΠΚΙ℠
Η ΠΚΙ℠ χρησιμοποιεί πέντε κύριες κατηγορίες εξισορρόπησης του τσι, με πρώτη την ορθή διατροφή και δεύτερη την άσκηση. Με αυτούς τους τρόπους ο οργανισμός μπορεί να διατηρείται υγιής. Στην περίπτωση που χρειάζεται υποστήριξη, μπορεί αρχικά να χρησιμοποιηθεί η μάλαξη ως ηπιότερο μέσο. Η βεντουζοθεραπεία, η μοξαθεραπεία και o βελονισμός ΠΚΙ℠ δύναται να αποκαταστήσουν περαιτέρω την απρόσκοπτη ροή του τσι. Επιπλέον η χρήση της φυτοθεραπείας είναι μια εξαιρετική συμπληρωματική μέθοδος για την αποκατάσταση της υγείας του όντος. Πιο αναλυτικά οι μέθοδοι σε αυτές τις πέντε κατηγορίες είναι:
Διατροφή – Shíliáo 食療. Κατατάσει τις τροφές σύμφωνα με την κατηγοριοποίηση της ΠΚΙ℠ . Αφορά την ιδέα πως η ίδια μας η τροφή μπορεί να λειτουργήσει ως «φάρμακο ή φαρμάκι», ανάλογα με τις επιλογές που κάνουμε και τον τρόπο χρήσης της. Η κεντρική ιδέα αφορά τη βρώση κατάλληλης τροφής με μέτρο, σύμφωνα με τις εποχές και το περιβάλλον που ζούμε.
Καλλιέργεια του τσι – Qìgōng 氣功. Είναι μια ολιστική μέθοδος άσκησης ευρέως φάσματος, από ήπια έως ιδιαίτερα απαιτητική. Περιλαμβάνει τη διατήρηση στατικών ισομετρικών θέσεων, ήπιων αργών κίνησεων, συντονισμό διαφορετικών κινήσεων, ρύθμιση της αναπνοής και εστίαση του νου. Είναι ιδανικές για όλες τις ηλικίες για την πρόληψη, βελτίωση και αποκατάσταση της υγείας.
Άσκηση ντάογιν – Dǎoyǐn 導引. Είναι μια σειρά από ασκήσεις συντονισμού του σώματος και του νου. Δίνεται έμφαση στις διατάσεις. Οι ασκήσεις γίνονται τόσο σε όρθια θέση όσο και στο έδαφος. Ιστορικά είναι ο πρόδρομος του τσιγκόνγκ, που συνδέθηκε με την εισαγωγή της ινδικής κουλτούρας στην Κίνα κατά τον 3ο αι. μΧ.
Μάλαξη – Tuīná 推拿. Είναι η παραδοσιακή κινέζικη μέθοδος μάλαξης. Αν θα θέλαμε να μεταφράσουμε κυριολεκτικά τους κινέζικους χαρακτήρες, θα μπορούσαμε να τους αποδώσουμε ως «ανατρίψεις-ζυμώματα». Στην καθημερινή χρήση, μεταφράζεται απλώς ως «μάλαξη». Χρησιμοποιεί μια ποικιλία τεχνικών μάλαξης, δακτυλοπίεσης, χειροπρακτικής κ.α.
Οστεοπαθητική – Diēdǎ 跌打. Ο όρος κυριολεκτικά ερμηνεύεται ως «πέφτω και χτυπάω». Είναι ένας συνδυασμός ασιατικής τραυματολογίας και οστεοπαθητικής. Συνδυάζει επίσης bodywork και manual therapy. Συνοδεύεται από τη χρήση ειδικών συνταγών βοτανοθεραπείας εξωτερικής χρήσης για την αποκατάσταση των τραυματισμών.
Βελονισμός & Μοξαθεραπεία Zhēnjiǔ 針灸. Είναι κινέζικη μέθοδος. Περιλαμβάνει την τοποθέτηση ειδικών βελόνων και την εφαρμογή θερμότητας. Αυτό γίνεται μέσω της καύσης του βοτάνου Artemisia Annuae (ποικιλία της γνωστής μας αψιθιάς). Οι θεραπείες εφαρμόζονται σε χαρτογραφημένες περιοχές του σώματος. Αντιμετωπίζει το νου και το σώμα ολιστικά ως ένα ενιαίο σύνολο, και το βοηθά να επιστρέψει στην κατά το δυνατόν εύρυθμη κατάσταση ομοιόστασης.
Βεντουζοθεραπεία – Báguàn 拔罐. Μέθοδος τοποθέτησης ειδικών βεντουζών που τοποθετούνται στο δέρμα, με ειδικό πιστόλι εισρόφησης αέρα, δημιουργώντας κενό αέρος.
Mέθοδος απόξεσης με ειδικό εργαλείο – Guāshā 刮痧. Πρόκειται για μέθοδο απόξεσης και υπεραιμίας του δέρματος με ειδικό εργαλείο απόξεσης.
Βοτανοθεραπεία – Zhōngyào 中藥. Χρησιμοποιεί εκατοντάδες διαφορετικά βότανα σε συνδυασμούς, με αποτέλεσμα να δημιουργείται συνεργικό αποτέλεσμα. Οι φόρμουλες αυτές είναι ιδιαίτερα ισχυρές και χρησιμοποιούνται τουλάχιστον από τον 1ο αιώνα ως σήμερα στη σύγχρονη Κινέζικη Ιατρική. Συνολικά υπάρχουν περί τις 100.000 τέτοιες φόρμουλες που έχουν αναπτυχθεί εντός των τελευταίων 20 αιώνων. Στην κλινική πρακτική όμως συνήθως χρησιμοποιούνται μερικές εκατοντάδες από αυτές.
Το νήμα που ενώνει όλες τις παραπάνω μεθόδους είναι η ιδέα της «καλλιέργειας της ζωής» – Yang Sheng 養生. Αφορά την καλλιέργεια ενός υγιούς τρόπου ζωής που θρέφει το σώμα, τον νου και το πνεύμα, τονώνει την υγεία και προάγει την ευδαιμονία του όντος, διατηρώντας κατά το δυνατόν μια δυναμική ισορροπία. Η καλλιέργεια ενός υγιούς τρόπου ζωής περιλαμβάνει τέσσερις βασικούς άξονες:
1. το ορθό συναίσθημα, που είναι η φυσική χαρά.
2. την ορθή διατροφή, σύμφωνα με το φυσικό ρυθμό.
3. την ορθή άσκηση, με διατάσεις, αναπνευστικές ασκήσεις και ήπιας ταχύτητας φυσική κίνηση.
4. τον ορθό ύπνο τις κατάλληλες ώρες, επίσης σύμφωνα με το φυσικό ρυθμό.
Η Βασική Θεωρία της Κινέζικης Κοσμολογίας
Η κεντρική ιδέα που διαπερνά την αρχαία φιλοσοφική κινέζικη σκέψη απ’ άκρο σε άκρο είναι η θεμελιώδης σημασία του ηλιακού φωτός και η μελέτη της εναλλαγής των φαινομένων της ζωής μέσα από τις ιδέες του Yinyang 陰陽, όπως μας αναφέρει το αρχαιότερο βιβλίο της Κίνας, το Βιβλίο της Αλλαγής – Yijing 易經 (3η χιλιετία πΧ). Μέσα από την παρατήρηση της ίδιας της φύσης αντιλαμβάνεται κάποιος την εναλλαγή των φαινομένων της ζωής και προσαρμόζει τον βίο του σύμφωνα με την αρχή της Φυσικότητας – Ziran 自然, όπως αναφέρεται στο επίσης πασίγνωστο Βιβλίο της Φυσικής Αρετής – Daodejing 道德經.
Κατανοώντας την αλληλοσυσχέτιση του Κόσμου μέσα από την παρατήρηση της φύσης οι αρχαίοι κινέζοι πρόγονοι συνέλαβαν πως τα φαινόμενα της ζωής μπορούν να κατηγοριοποιηθούν σε τρεις κύριες κατηγορίες. H θεμελιώδης αυτή ιδέα της κινέζικης σκέψης εκφράζεται μέσα από τη φράση «Ουρανός Γαία Άνθρωπος» – Tian Di Ren 天地人 και αποτελείται από:
α. στα ουράνια φαινόμενα, που προέρχονται από τις επιδράσεις του Ήλιου, της Σελήνης και των πλανητών και ρυθμίζουν το χρόνο.
β. στα γήινα φαινόμενα, που προέρχονται από τη χλωρίδα και την πανίδα, τη γεωμορφολογία και τη γεωγραφία του χώρου.
γ. στα φαινόμενα της ανθρώπινης κουλτούρας, που ορίζονται από την ανθρώπινη συμπεριφορά, το πολιτισμικό υπόβαθρο της εκάστοτε εποχής, τα βάθη της ανθρώπινης ψυχής.
Ενιαία και Παραδοσιακή Υγεία στον 21ο αιώνα
Σήμερα συναντούμε σχεδόν τις ίδιες ιδέες στον – κατά ΠΟΥ – ορισμό της «Ενιαίας Υγείας» (One Health), όπου η σύγχρονη τάση υιοθετεί την ιδέα του ολισμού. Η Ενιαία Υγεία είναι μια ολιστική προσέγγιση που αναγνωρίζει την αλληλεξάρτηση της υγείας των ανθρώπων, των ζώων και του περιβάλλοντος. Ο πλανήτης λειτουργεί ως ένα ενιαίο σύστημα, όπου οι αλλαγές σε έναν τομέα επηρεάζουν τους υπόλοιπους. Αυτή η προσέγγιση είναι κρίσιμη για την αντιμετώπιση προκλήσεων όπως οι ζωοανθρωπονόσοι (ασθένειες που μεταδίδονται μεταξύ ζώων και ανθρώπων), οι λοιμώξεις, η μικροβιακή αντοχή και η κλιματική αλλαγή, που επιδεινώνουν την εξάπλωση νέων ή επανεμφανιζόμενων ασθενειών.
Ο ΠΟΥ προωθεί τη σύζευξη της σύγχρονης βιοϊατρικής με την Παραδοσιακή Υγεία σε ένα ενιαίο ολιστικό ιατρικό σύστημα, αναζητώντας μέσα από την επιστημονική έρευνα νέες λύσεις στα προβλήματα της δημόσιας υγείας του 21ο αι. Ως Παραδοσιακή Υγεία ορίζονται τα συστήματα εμπειρικής υγειονομικής περίθαλψης και ευεξίας, που προέρχονται από διαφορετικά ιστορικά και πολιτισμικά πλαίσια και που προηγούνται της σύγχρονης βιοϊατρικής. Δίνει έμφαση σε μια φυσική και ολιστική προσέγγιση για την αποκατάσταση της ισορροπίας μεταξύ του νου, του σώματος και του περιβάλλοντος. Επιπλέον, η Συμπληρωματική Υγεία αναφέρεται σε πρόσθετες πρακτικές υγειονομικής περίθαλψης κι έχει τη δυνατότητα να υποστηρίξει το κυρίαρχο βιοϊατρικό παράδειγμα και να υποστηρίξει πιο ολοκληρωμένα τις ανάγκες της δημόσιας υγείας και ευεξίας του πληθυσμού.
Duan, Z.L. (2012). Διαλέξεις στο 3ο συνέδριο TCM στην Αθήνα.
Feng, G., et al. (2011). Daodejing, 3rd edition.
Kaptchuk, T. (2000). The Web that has no Weaver: Understanding Chinese Medicine, 2nd edition.
Kendall, D. (2002). Dao of Chinese Medicine: Understanding an Ancient Healing Art. Oxford University Press.
Liu, L. (2019). Classical Chinese Medicine. Hong Kong: Chinese University of Hong Kong Press.
Τηλικίδης, Α. (1999). Η Βασική Θεωρία της Παραδοσιακής Κινέζικης Ιατρικής. Αθήνα: ΑΚΑΔΗΜΙΑ
Unschuld, P. (2003). Huangdi Neijing Suwen: Nature, Knowledge, Imagery in an Ancient Chinese Medical Text: With an Appendix: The Doctrine of the Five Periods and Six Qi in the Huang Di Nei Jing Su Wen. California: University of California Press.
Unschuld, P. (2017). Διαλέξεις στην Ακαδημία Αρχαίας Ελληνικής και Παραδοσιακής Κινέζικης Ιατρικής.
Wilhelm, R. (1950). Yijing: Book of Changes. Introduction by Carl G. Jung. 2rd edition. Princeton: Princeton University Press.
Χριστοφόρου, Γ. Διδασκαλίες της παραδοσιακής οικογένειας neijiaquan Yin Cheng Gong Fa.
Zhong, Q. Διαλέξεις στην Ακαδημία Αρχαίας Ελληνικής και Παραδοσιακής Κινέζικης Ιατρικής.
Το 2019 η Ελληνική Εταιρεία Εθνοφαρμακολογίας διοργάνωσε το 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Εθνοφαρμακολογίας με τίτλο «Παραδοσιακή Θεραπευτική, μύθοι και αλήθειες», στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών. Πέντε χρόνια αργότερα, στις 1-3 Μαρτίου 2024, πραγματοποιήθηκε το 2ο Πανελλήνιο Συνέδριο Εθνοφαρμακολογίας με τίτλο «Από τους βικογιατρούς στη σύγχρονη φυτοθεραπεία», στα Ιωάννινα, με σημαντικούς καλεσμένους από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Παρατηρούμε πως συμβαίνει μια στροφή προς την παραδοσιακή ιατρική και τις συμπληρωματικές θεραπείες, όχι μόνο από τον μέσο πολίτη αλλά κι από ερευνητικά κέντρα, οργανισμούς και φορείς, αλλά κι από την ίδια την πολιτεία, αν και με μάλλον αργούς ρυθμούς. Στο πλαίσιο της προώθησης της Παραδοσιακής, Συμπληρωματικής & Ολιστικής Υγείας™ προς ενημέρωση του ευρέως κοινού, αναρτούμε τον Τόμο Περιλήψεων του 2ου συνεδρίου. Πατήστε τον παραπάνω σύνδεσμο και θα μεταφερθείτε στις περιλήψεις του 2ου συνεδρίου.
Η κλασσική γενεαλογία Gyokko ryu kosshijutsu 玉虎流骨指術 είναι ένα ιαπωνικό πολεμικό σύστημα προ-μεσαιωνικής καταγωγής, που διδάσκεται εντός της ιαπωνικής οργάνωσης Bujinkan 武神館. Προστάτης και συνεχιστής της γενεαλογίας σήμερα είναι ο Ishizuka Tetsuji Soke. Η γενεαλογία αυτή θεωρείται πως σήμερα είναι 36 γενεών1 και μια από τις μήτρες κατοπινών γενεαλογιών πολεμικών επιστημών, που αναπτύχθηκαν στην περιοχή της ιαπωνικής περιφέρειας Mie. Αναπτύχθηκε λόγω της ανάγκης της επιβίωσης, εντός μιας παρατεταμένης εμπόλεμης περιόδου της ιαπωνικής ιστορίας. Παραδοσιακά απευθυνόταν σε ήδη έμπειρους πολεμιστές, με στόχο την ανάπτυξη ενός συνόλου πρακτικών δεξιοτήτων που θα αύξαναν τις πιθανότητες επιβίωσης ενός άοπλου ενάντια σε βίαιες επιθέσεις με λεπίδες διαφορετικού μήκους. Η ικανότητα αυτή περιγράφεται ως Mutoudori 無刀捕り και διαχρονικά εξακολουθεί να θεωρείται ως η πλέον υψηλότατου επιπέδου όλων των πολεμικών τεχνών2.
Για να κατανοήσουμε περισσότερα για τη συγκεκριμένη κλασσική γενεαλογία, αρχικά οφείλουμε να κατανοήσουμε σε βάθος την εικόνα που περιγράφουν οι χαρακτήρες kanji που χρησιμοποιούνται. Η χρήση των κινεζικών χαρακτήρων στην Ιαπωνία ξεκίνησε περί τον 5ο αιώνα μ.Χ. μέσω της εμπορικής, θρησκευτικής και πολιτιστικής ανταλλαγής με την Κίνα και την Κορέα. Οι Ιάπωνες υιοθέτησαν τους χαρακτήρες και τους προσάρμοσαν στη δική τους γλώσσα και γραφή. Η κύρια ερμηνεία τους παραμένει σταθερή και στις δύο γλώσσες, αν και μπορεί να υπάρχουν λεπτές διαφοροποιήσεις στη χρήση και τη συμβολική σημασία, ανάλογα με το πολιτισμικό πλαίσιο.
Κάθε ιδεόγραμμα του ονόματος της σχολής εμπεριέχει μια σειρά ερμηνειών ή ακόμη και συμβολισμών, οι οποίοι μας βοηθούν να κατανοήσουμε καλύτερα την συνολική εικόνα που περιγράφεται. Λαμβάνοντας υπόψη τη γλωσσική ιδιομορφία, το πολιτισμικό πλαίσιο και τους σχετικούς συμβολισμούς της Άπω Ανατολής θα προσπαθήσουμε κατά το δυνατόν να εμβαθύνουμε στον συσχετισμό των πρώτων δυο χαρακτήρων που αποτελούν τη φράση, και να αποσαφηνίσουμε την κεντρική εικόνα που εμπεριέχουν. Αρχικά, η πλήρης φράση Gyokko ryu koshijutsu 玉虎流骨指術 μας περιγράφει κυριολεκτικά:
Μια πρώτη, αφενός κυριολεκτική μεν μάλλον επιφανειακή δε, απόδοση του νοήματος της παραπάνω ιαπωνικής φράσης στα ελληνικά θα μπορούσε να είναι:
ροή/ρεύμα γνώσης/μια γενεαλογία που μεταφέρεται από γενιά σε γενιά (流 – ryu)
ενός συνόλου δεξιοτήτων (術 – jutsu)
των οστών, του σκελετού (骨 – kotsu)
των δακτύλων των χεριών και των ποδιών (指 – shi)
της τίγρης από νεφρίτη (玉虎 – gyokko)
Στην παραπάνω φράση ο πρώτος χαρακτήρας (玉 – gyoku) στα κινέζικα σημαίνει «νεφρίτης» και χρησιμοποιείται για να περιγράψει πολύτιμους λίθους γενικότερα. Ο νεφρίτης ήταν και παραμένει ένας πολύτιμος λίθος υψηλής αξίας στην κινεζική κουλτούρα, συχνά συνδεδεμένος με αρετές όπως η καθαρότητα και η ανθεκτικότητα. Όταν ο χαρακτήρας υιοθετήθηκε στην Ιαπωνία, η βασική του σημασία παρέμεινε ίδια. Στα ιαπωνικά, ο χαρακτήρας επίσης σημαίνει «πολύτιμος λίθος» ή «κόσμημα». Ενώ μπορεί να αναφέρεται συγκεκριμένα στο νεφρίτη, η χρήση του γενικεύτηκε για να περιγράψει διάφορα πολύτιμα αντικείμενα και κοσμήματα. Ουσιαστικά, τόσο στην κινεζική όσο και στην ιαπωνική κουλτούρα, ο χαρακτήρας συμβολίζει την εικόνα:
«της ομορφιάς, της αξίας, της καθαρότητας και της ανθεκτικότητας».
Το αμέσως επόμενο ιδεόγραμμα ( 虎 – tora) μας δίνει την εικόνα της «τίγρης». Παρόλο που δεν είναι ενδημική στην Ιαπωνία, η πολιτισμική και θρησκευτική ανταλλαγή μεταξύ της ηπειρωτικής Ασίας και των ιαπωνικών νησιών συνέβαλλε στην διάδοσή του στην ιαπωνική κοινωνία. Η συμβολική σημασία της τίγρης υιοθετήθηκε και προσαρμόστηκε στην ιαπωνική τέχνη, μυθολογία και θρησκεία. Ο συμβολισμός και η ερμηνεία του χαρακτήρα έχουν επίσης διατηρηθεί παρόμοιοι μεταξύ της Κίνας και της Ιαπωνίας, συμβολίζοντας τη δύναμη, το θάρρος και τη γενναιότητα, την ιδέα της προστασίας και της περιφρούρησης, τη στρατιωτική ισχύ, την πνευματική προστασία. Αποτυπώνει την εικόνα:
«του θάρρους και της γενναιότητας που προσδίδουν την απαραίτητη ισχύ, για την προστασία από τον κίνδυνο».
Σύμφωνα με τα παραπάνω, μπορούμε να εξάγουμε ορισμένα συμπεράσματα σχετικά με τις ποιότητες και τα χαρακτηριστικά, που συμβολικά κωδικοποιούνται στους χαρακτήρες και την ερμηνεία του ονόματος της γενεαλογίας, και να προσδώσουμε βαθύτερο νόημα στην αρχική μας απόδοση. Πρόκειται λοιπόν για το:
«πολύτιμο και όμορφο [όπως ένα κόσμημα], καθαρό/αγνό [ως προς τον σκοπό ύπαρξης], ανθεκτικό [στο χρόνο, στη φθορά, στη λήθη] ρεύμα γνώσης/γενεαλογία, [ενός συνόλου] δεξιοτήτων [σχετικά με την κατάλληλη χρήση] του σκελετού και των δακτύλων, [για την αύξηση] της ισχύος, του θάρρους και της γενναιότητας, [με σκοπό] την προστασία από τον κίνδυνο».
Αρχικό κίνητρο δημιουργίας και ύπαρξης αυτού του ρεύματος γνώσης, υπήρξε η ανάγκη της επιβίωσης ανεξάρτητα από τον βαθμό της αντιξοότητας. Μέσο της είναι η κατάλληλη χρήση του ανθρώπινου σκελετού, μέσω συγκεκριμένων σωματικών και ψυχο-συναισθηματικών τοποθετήσεων και κίνησης, για την μετακίνηση στην κατάλληλη και πλέον ασφαλή περιοχή του χώρου, στον κατάλληλο ρυθμό και χρόνο. Σκοπός και αποτέλεσμα της μεθόδου εξάσκησης είναι:
α) σε πρακτικό επίπεδο η αύξηση της ισχύος και η επίτευξη της ικανότητας διαφυγής, σε κάθε κλίμακα, μιας βίαιης, ένοπλης επίθεσης όντας άοπλοι.
β) την επίτευξη της απαιτούμενης εσωτερικής, ψυχο-συναισθηματικής κατάστασης θάρρους, κουράγιου και γενναιότητας, που δύναται να ανταπεξέλθει στο σοκ της βίαιης απειλής.
γ) την επίτευξη μιας εστιασμένης ψυχο-συνειδησιακής κατάστασης του νου, αυξημένης εγρήγορσης και διαρκούς ροής, εντός της χαώδους περιόδου της απειλής.
Η ύλη της γενεαλογίας διδάσκει τις ακόλουθες δεξιότητες:
1. ολιστικής ρύθμισης του ενιαίου συνόλου «σώματος-συναισθήματος-νου», απέναντι σε βίαιες απειλές από το εξωτερικό περιβάλλον.
2. ένα ενιαίο μοντέλο χρήσης της σκελετικής δομής και του βάρους, που επιτρέπει αποδοτική και αποτελεσματική κίνηση στα 3 επίπεδα του χώρου.
3. επιθετικές κρουστικές δεξιότητες με όλες τις κύριες αρθρώσεις των άνω και κάτω άκρων, της κεφαλής, καθώς και παλαιστικές δεξιότητες αρπαγής ενάντια στον άνω κορμό, τις αρθρώσεις των άνω άκρων, την πρόσθια και την οπίσθια πλευρά της άρθρωσης του αυχένα.
4. υποδοχής της εισερχόμενης δύναμης, είτε από μια εισερχόμενη απειλή είτε από το έδαφος καθεαυτό, σε περίπτωση απώλειας στήριξης.
5. χρήσης όπλων διαφορετικού μήκους και είδους, υπό μια ενιαία μεθοδολογία κίνησης.
6. δεξιότητες διαφυγής ενάντια σε λεπίδες, βασισμένες στην αποδοτική κίνηση και τους κατάλληλους βηματισμούς, στον τετραδιάστατο χωροχρόνο.
7. ένα συμβολικό, κοσμολογικό γνωσιακό μοντέλο βασισμένο στη θεωρία inyo (yinyang), που λόγω της πολιτισμικής και θρησκευτικής ανταλλαγής ανάμεσα στην ηπειρωτική Κίνα και τα νησιά της Ιαπωνίας, πραγματεύεται τις ιδέες της κενότητας, της ενότητας, της δυαδικότητας, της τριαδικότητας, της πολλαπλότητας και του άπειρου, ενώ ταυτόχρονα τα συνδέει τόσο με τη δομή και το περιεχόμενο της γενεαλογίας όσο και την ίδια την κινησιολογία του συστήματος3.
Σήμερα στον 21ο αιώνα, θα μπορούσαμε να πούμε με βεβαιότητα πως η εξάσκηση με την παραπάνω μέθοδο αναπτύσσει σημαντικά την κιναισθητική αντιληπτικότητα του ασκούμενου, και ταυτόχρονα δύναται να καλλιεργήσει την επαφή με πολύπλοκες ιδέες κατά ορισμένα αρχαϊκά μεν διαχρονικά επίκαιρα δε, μοντέλα γνώσης που κατηγοριοποιούν τα ουράνια και γεωλογικά φαινόμενα, τη φύση, τον ανθρώπινο πολιτισμό και την ευρύτερη πραγματικότητα, προσδίδοντας νόημα στις ανθρώπινες υπαρξιακές αναζητήσεις.
Βιβλιογραφικές αναφορές
Ishizuka, T. (2024). Gyokko ryu: Legacy and Techniques (K. Zoughari, Μετ.). Paris: Ryugi Shuppan
Meunier, S. (2009). Kihon no Izen: At the Beginning of the Practice. Montreal: Budo Montreal
Zoughari, K. (2010). The Ninja, Ancient Shadow Warriors of Japan. North Clarendon, Vermont: Tuttle Publishing
«Το παρελθόν δεν είναι ποτέ νεκρό. Δεν είναι καν παρελθόν»
Το θέμα που μας ανατέθηκε είναι η «παράδοση». Δύσκολο θέμα, ακριβώς επειδή υπάρχουν τόσα πολλά που μπορούμε να πούμε για αυτή. Μελέτησα τι είχαν πει οι συνομιλητές μου τα προηγούμενα χρόνια – πολύ όμορφα πράγματα, πολύ αξιοπρεπή, και κάποιοι από αυτούς χρησιμοποίησαν την ιδέα του «υψηλού πολιτισμού» ως αφορμή για να στοχαστούν σχετικά με τη βαρβαρότητα – σωστή προσέγγιση, ακόμη περισσότερο καθώς αυτή η βαρβαρότητα είναι συγκεκριμένος τόπος με ιστορία. Ο τρομερός 20ος αιώνας, η «εποχή του Λυκοθήρα» όπως την αποκάλεσε ο Osip Mandelstam πριν πέσει κι ο ίδιος θύμα της, μας δίδαξε να κάνουμε αυτήν τη σύνδεση σχεδόν αυτοματοποιημένα. Η ύψιστη πολιτισμένη κορυφή από τη μια και τα βάθη της βαρβαρότητας από την άλλη. Μερικές φορές προκύπτει από αυτήν τη σύγκρουση μια περίεργη νέα λαϊκή παράδοση ή ακόμη και αστικοί μύθοι.
Έχουν ήδη περάσει δεκαοκτώ χρόνια. Ένας φίλος είχε πάρει μερικά εισιτήρια ως δώρο, ήμασταν περίεργοι, και έτσι πήγαμε στο Μαουτχάουζεν. Κάποιοι από τους αναγνώστες μπορεί ακόμη να θυμούνται. Μια ομάδα καλοπροαίρετων διοργανωτών – χρησιμοποιώ τη λέξη «καλοπροαίρετων» χωρίς ειρωνική χροιά, επειδή πραγματικά είχαν καλές προθέσεις, δεν είναι λίγο – είχε αποφασίσει να διοργανώσει μια συναυλία στη μνήμη της ναζιστικής φρίκης, στο στρατόπεδο του Μαουτχάουζεν. Θέλοντας να διατηρήσουν μια ισορροπία στον τόπο όπου η φρίκη άγγιξε την κορύφωσή της, η Φιλαρμονική Ορχήστρα της Βιέννης θα έπαιζε μια από τις υψηλότερες πολιτιστικές κληρονομιές της ανθρωπότητας, την Ενάτη Συμφωνία του Μπετόβεν.
Ήρθαμε με το αυτοκίνητο από τη Βιέννη και παρκάραμε σε ένα από τα διαθέσιμα πάρκινγκ. Συνοδοί προειδοποιούσαν το κοινό να προσέξει κατά την κατάβαση των σκαλιών που οδηγούσαν στο λατομείο, ώσπου φτάσαμε. Μακριά από τη σκηνή όπου, μετά από κάποιους εναρκτήριους λόγους, η Φιλαρμονική Ορχήστρα της Βιέννης άρχισε να παίζει – και το έκανε πάρα πολύ καλά – ενώ η ίδια η μουσική του Μπετόβεν ήταν εξίσου υπέροχη όπως είναι… η μουσική του Μπετόβεν! Ο ήλιος έδυε σ΄ ένα καθάριο, ανοιξιάτικο ηλιοβασίλεμα, όσο θεατρικό θα μπορούσε να είναι. Εξαιρετικά μεγάφωνα μετέδιδαν τον καλύτερης ποιότητας ήχο, και επειδή η εταιρεία που παρείχε τον ηλεκτρικό εξοπλισμό προφανώς ήθελε να προσφέρει τις υψηλότερες υπηρεσίες της, υπήρχε επίσης ένα εντυπωσιακό σόου με χρωματιστά, συγχρονισμένα με τη μουσική φώτα στον τοίχο του λατομείου – από σκούρο κόκκινο σε βιολετί μέχρι τυρκουάζ. Αυτό ήταν κάτι φυσιολογικό στις υπαίθριες συναυλίες. Στην προκειμένη περίπτωση όμως φαίνεται ότι κανείς δεν σκέφτηκε πως θα ήταν καλύτερο να γίνει μια εξαίρεση.
Αλλά το πιο συναρπαστικό ήταν τα πουλιά. Δεν είχα ποτέ ακούσει μια κλασική συμφωνία να παίζεται υπαίθρια, και έτσι δεν ήμουν καθόλου προετοιμασμένος για το πώς, μεταξύ των παύσεων, τα πουλιά επανέλαβαν μοτίβα που μόλις είχαμε ακούσει – μια απάντηση από την άνοιξη, από την ίδια τη φύση, από την ακμάζουσα ζωή, στην τέχνη του Μπετόβεν. Ήταν μαγευτικό. Δεδομένου του μέρους που λάμβανε χώρα η συναυλία, δεν ξέραμε αν είχαμε καν το δικαίωμα να παρατηρήσουμε, πόσο μάλλον να μαγευόμαστε από όλο αυτό το σπάνιο θέαμα.
Και υπήρχε και κάτι άλλο. Όπου υπάρχουν τόσοι άνθρωποι συνωστισμένοι συνήθως είναι απαραίτητη και μια υπηρεσία ασφαλείας. Δεν θυμάμαι αν οι φύλακες που βρίσκονταν σε ετοιμότητα ανήκαν σε ιδιωτική εταιρεία ή αν ήταν αστυνομικοί. Αλλά θυμάμαι ακόμα ξεκάθαρα ότι για να εκτελέσουν το καθήκον τους καλύτερα, χρησιμοποίησαν την ήδη υπάρχουσα υποδομή. Καταλαβαίνετε που το πάω; Εννοώ ότι βρίσκονταν στους πυργίσκους. Έτσι, όσο νύχτωνε κι η μουσική του Μπετόβεν ακουγόταν όλο και πιο έντονη, κι ενώ ο τοίχος του λατομείου έλαμπε με αλλαγές μεθυστικών χρωμάτων, εκεί ψηλά στους πύργους μπορούσαμε να διακρίνουμε τις σιλουέτες ανθρώπων που στεκόντουσαν ακίνητοι σε… εμ, σε πυργίσκους φρούρησης!
Όταν η συμφωνία τελείωσε, ήταν πλέον νύχτα. Οι φύλακες ασφαλείας ψηλά στους πύργους δεν μπορούσαν πλέον να φανούν. Ένιωθα πνευματική ανάταση κι ήμουν χαρούμενος. Η Ενάτη του Μπετόβεν, από μία από τις καλύτερες ορχήστρες του κόσμου, τη Φιλαρμονική της Βιέννης, προφανώς θα είχε αυτή την επίδραση. Ταυτόχρονα, βέβαια, γνώριζα ότι αυτό δεν ήταν σκόπιμο. Υποτίθεται πως δεν έπρεπε να νιώθω ευφορία ή χαρά, αλλά… χμμ, πώς έπρεπε να νιώθω; Καταλάβαινα ότι οι γύρω μου βίωναν παρόμοια σύγχυση. Παρ’ όλα αυτά ήμασταν πραγματικά απλά χαρούμενοι. Δεν υπήρχε κάτι που θα μπορούσαμε να κάνουμε γι’ αυτό. Γιατί μόλις ακούσαμε την Ενάτη του Μπετόβεν, δεν μπορούσαμε να παρακάμψουμε αυτό το γεγονός. Ακούστηκαν οι τελευταίες νότες και μετά σιγή – είναι πιθανό, αν και δεν θυμάμαι πλέον, ότι στην έναρξη της συναυλίας μας είχαν ζητήσει να μην χειροκροτήσουμε. Ακριβώς αυτή την ευφορική και ταυτόχρονα άβολη στιγμή που είχε ήδη τραβήξει πολύ, μια από τις πιο διάσημες ηθοποιούς της χώρας ανέβηκε στη σκηνή και είπε στο μικρόφωνο με κοφτή φωνή: «Niemals vergessen»1! Και για κάποιο λόγο το επανέλαβε αμέσως μετά στα αγγλικά: «Never forget»! Και αποχώρησε από τη σκηνή…
Μας πήρε λίγο χρόνο να συνειδητοποιήσουμε πως η συναυλία είχε τελειώσει πια. Αν στεκόσουν στα δάχτυλα των ποδιών σου έβλεπες πως η Φιλαρμονική είχε ήδη αναχωρήσει. Έτσι κι εμείς. Τουλάχιστον προσπαθούσαμε, αλλά δεν ήταν τόσο εύκολο να βγούμε. Οποιοσδήποτε έχει παρακολουθήσει μια υπαίθρια συναυλία ανάμεσα σε χιλιάδες κόσμου, γνωρίζει αυτήν την κατάσταση, δεν μπορείς να βγεις αμέσως. Χρειάζεται λίγη ώρα πριν ένα τέτοιο συνωστισμένο πλήθος καταφέρει να διαλυθεί. Όμως σ’ αυτή την περίπτωση πήρε περισσότερο χρόνο από ό,τι συνήθως. Πολύ περισσότερο. Δεκαπέντε λεπτά πέρασαν, μετά είκοσι, μετά τριάντα. Αργά και βασανιστικά έγιναν σαράντα πέντε, ενώ εμείς ακόμη βρισκόμασταν ακριβώς στο ίδιο σημείο, και το πλήθος γύρω μας ήταν σχεδόν το ίδιο πυκνό. Άρχισα να θυμώνω. Μνημείο-ξεμνημείο, όλοι αρχίσαμε να θυμώνουμε, είναι δύσκολο να συγκρατήσεις αυτό το συναίσθημα. Είναι μια αντίδραση που αναδύεται όμοια όπως και η υπέροχη συναισθηματική κατάσταση που συνοδεύει το «Ω Χαρά, εκλεκτή λάμψη των θεοτήτων». Αν είναι αργά και θέλεις να πας σπίτι και τα πράγματα κινούνται τόσο βασανιστικά αργά, απλά θυμώνεις. «Γιατί οργανώθηκε έτσι ανόητα αυτή η συναυλία»; σκέφτηκα – ή ίσως, αρκετά ντροπιαστικά, το φώναξα δυνατά: «Γιατί δεν μπορούμε να βγούμε από εδώ»; Ναι, και τότε συνειδητοποίησα γιατί δεν βγαίναμε… Όποτε αφηγούμαι αυτή την ιστορία, νιώθω πως δεν μπορώ να μεταφέρω το δέος που ένιωσα εκείνη τη στιγμή, μέσα στη νύχτα. Πραγματικά φτάσαμε μπροστά σε μια σοκαριστική συνειδητοποίηση. Δεν μπορούσαμε να βγούμε από εκεί γιατί βρισκόμασταν στο λατομείο του Μαουτχάουζεν. Δεν μπορούσαμε να βγούμε επειδή το λατομείο του Μαουτχάουζεν είναι επίτηδες διαμορφωμένο με τον πιο ύπουλο τρόπο, ώστε να είναι σχεδόν ακατόρθωτο να βγεις.
Ξαφνικά, μου έγινε σαφές ότι ένα μέρος του εαυτού μου είχε θεωρήσει αυτό το λατομείο ως μια μεταφορική έννοια, κατά κάποιο τρόπο ένα αφηρημένο σύμβολο που αντιπροσώπευε πολλά διαφορετικά πράγματα. Αλλά εκείνη τη στιγμή ο τόπος αποκαλύφθηκε σε όλη του το ανατριχιαστικό μεγαλείο. Ήταν οι απότομοι πέτρινοι τοίχοι μεταξύ των οποίων δεν υπήρχε απολύτως καμία έξοδος κινδύνου, καμία πίσω πόρτα μέσω της οποίας θα μπορούσε να οδηγηθεί ο κόσμος έξω, παρά μόνο μια και μοναδική πέτρινη σκάλα στην οποία αμέτρητοι άνθρωποι είχαν σκοτωθεί με ένα απλό σπρώξιμο. Μια σκάλα που, αντίθετα με όλες τις σκάλες που χρησιμοποιούμε καθημερινά, δεν ήταν σχεδιασμένη ώστε να μπορεί να ανέβεις με ασφάλεια, αλλά αντίθετα ο σκοπός που δημιουργήθηκε είναι να σε κάνει να χάσεις την ισορροπία σου και να γκρεμοτσακιστείς. Ε, φυσικά, κανείς δεν θα μπορούσε να βγει! Το λατομείο δεν ήταν μια συναυλιακή αίθουσα, αλλά ένα πραγματικό, φρικιαστικό, ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης, το λατομείο Μαρία Λάντσεντορφ. Ήταν ένα στιγμιότυπο τρομακτικό. Ήταν επίσης μια στιγμή σαφήνειας, κατά την οποία η συναυλία στη μνήμη της ναζιστικής φρίκης εκπλήρωσε απροσδόκητα τον σκοπό της. Εάν θυμάμαι σωστά, χρειάστηκαν σχεδόν δύο ώρες πριν μπορέσουμε να ανεβούμε τις σκάλες προς τον χώρο στάθμευσης και να φύγουμε.
Η αλήθεια είναι ότι δεν βρισκόμουν εκεί τυχαία τότε, δεκαοκτώ χρόνια πριν. Ήταν τυχαίο που πήρα ένα εισιτήριο, αλλά δεν ήταν τυχαίο που σκέφτηκα ότι η παρουσία μου θα μπορούσε να με βοηθήσει να κατανοήσω κάτι. Δεκαοκτώ χρόνια πριν, ο πατέρας μου ήταν ακόμη ζωντανός. Και πενήντα πέντε χρόνια πριν από αυτό, ήταν ο ίδιος κρατούμενος σε ένα παράρτημα του στρατοπέδου συγκέντρωσης του Μαουτχάουζεν. Το παράρτημα στρατοπέδου «Μαρία Λάντσεντορφ» είναι ένα όνομα που δεν έχει βρει τη θέση του στην τοπογραφία του τρόμου, όπως το Νταχάου ή το Μαουτχάουζεν ή το Σόμπιμπορ ή το Άουσβιτς, ίσως επειδή υπήρχαν πολύ περισσότερα από αυτά που μπορούμε να αντέξουμε στη συλλογική μας μνήμη.
Ο πατέρας μου είχε συλληφθεί σε ηλικία δεκαεφτά ετών, και στάλθηκε στο λατομείο του Μαουτχάουζεν για καταναγκαστική εργασία. Με την πάροδο του χρόνου οι συνθήκες γίνονται πιο κατανοητές, αλλά αρχικά μπορεί κανείς μόνο να μαντέψει και να κάνει το καλύτερο που μπορεί. Κάποιοι έχουν καλή τύχη και άλλοι – η πλειοψηφία – απλώς δεν έχουν καθόλου τύχη. Σύμφωνα με τον ίδιο, όλα αυτά είναι τυχαία, αλλά πάντα είχα την αίσθηση ότι εκείνος το είδε διαφορετικά, ότι όλα αυτά τα γεγονότα ήταν μεμονωμένα μωσαϊκά της ίδιας αλήθεια. Ότι εκείνος το είδε ακριβώς όπως το είπε, πως από νεαρή ηλικία, είχε αναγκαστεί να κρύψει την ταυτότητά του για να επιβιώσει στη Βιέννη, και ότι η μοναδική τύχη του ήταν να βρει ανθρώπους που θα τον βοηθούσαν να το επιτύχει. Μονάχα σήμερα, αναλογιζόμενος το παρελθόν, αντιλαμβάνομαι πόσο λίγο μιλούσε για τα συμβάντα κατά τη διάρκεια της φυλάκισής του στο κάτεργο Μαρία Λάντσεντορφ. Για να χρησιμοποιήσω μια σύγχρονη λέξη, άγνωστη στην εποχή του, σίγουρα θα είχε ένα γιγαντιαίο τραύμα από αυτή την εμπειρία. Από τις λίγες φορές που το έκανε, ανέφερε για έναν φρουρό με δυο γιγαντιαία λυκόσκυλα ανάμεσα από τα πόδια του, που μόλις έφτασε στο λατομείο, του είπε: «Δεν θα βγεις ζωντανός από εδώ». Ανέφερε για κρατούμενους που τους χτυπούσαν μέχρι θανάτου με μεταλλικά γκλομπ. Ανέφερε για την ημέρα των βρετανικών βομβαρδισμών, πως ήταν κλειδωμένοι στα κελιά τους περιμένοντας τη μοιραία βόμβα να βρει το κελί τους, τραγουδώντας τον ύμνο της «Διεθνούς». Ο πατέρας μου συνελήφθη κατά τύχη και επιβίωσε κατά τύχη. Ήδη προορισμένος για μεταφορά σε στρατόπεδο θανάτου, ήταν ένας από όσους μπήκαν σε μια τυχαία λίστα κρατουμένων προς απελευθέρωση. Κάποιοι φύλακες προβλέποντας της επερχόμενη ήττα, σκέφτηκαν πως δεν θα ήταν κακή ιδέα να υπάρξουν μάρτυρες πως εκείνοι τους άφησαν ελεύθερους. Μετά την απελευθέρωσή του πέρασε το υπόλοιπο του πολέμου κρυμμένος σ’ ένα κελάρι ώσπου άκουσε τους περαστικούς να μιλούν και να λένε τ’ όνομα της χώρας, «Αυστρία», μια λέξη απαγορευμένη από την επικράτηση των ναζιστικών τεράτων. Όλοι αυτοί οι συγγενείς που μας ανέφερε ο πατέρας μας όταν μιλούσε για τα παιδικά του χρόνια, όλοι στην οικογένειά μας που αργότερα σκοτώθηκαν, θα ήθελαν να φύγουν από αυτήν τη χώρα. Και ο Θεός ξέρει ότι προσπάθησαν. Και δεν πήραν «βίζα».
Έτσι, δεκαοκτώ χρόνια πριν, ήμουν στο Μαουτχάουζεν, όχι για να επιβιώσω, αλλά για να κατανοήσω. Και αυτό που κατάλαβα εκείνο το βράδυ, όταν η πολυπληθής συναυλία δεν με άφησε να φύγω αμέσως, ήταν ότι οι πληροφορίες δεν μεταδίδονται πάντα με λέξεις. Μερικές φορές, αυτό που βιώνεις, αυτό που βλέπεις, αυτό που αισθάνεσαι, έχει πολύ περισσότερη δύναμη από τις λέξεις για να διαμορφώσει την κατανόησή μας. Ήταν μια στιγμή που με έκανε να νιώσω την αφύπνιση της συνείδησής μου και να συνειδητοποιήσω την πραγματική φύση του μέρους αυτού, πέρα από το συμβολισμό και την ιστορική σημασία του. Το λατομείο ήταν πραγματικό. Ήταν φτιαγμένο από πέτρα. Δεν ήταν ένα σύμβολο. Ήταν τόσο πραγματικό, τόσο στιβαρό, όσο μπορεί να είναι το ίδιο το μάρμαρο. Και όλα όσα συνέβησαν εκεί μέσα, πραγματικά συνέβησαν.
Η επίσκεψή μου στο Μαουτχάουζεν με έκανε να συνειδητοποιήσω τη σημασία της εκπαίδευσης και της διατήρησης της μνήμης, για τα γεγονότα της ναζιστικής θηριωδίας και των συμβάντων που συνέβησαν κατά τη διάρκεια του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου. Η αξία της διατήρησης τέτοιων μνημείων και της εκπαίδευσης των νέων για αυτά τα ιστορικά γεγονότα είναι σημαντική, ώστε να μην ξεχνάμε ποτέ τι συνέβη στο παρελθόν, και να μην επαναλαμβάνονται παρόμοιες τραγωδίες στο μέλλον. Το Μαουτχάουζεν δεν είναι μακριά από εδώ. Ούτε στο χώρο, ούτε στον χρόνο. Πραγματικά, δεν είναι και τόσο παλιό. Το «Ποτέ Μην Ξεχνάτε!» που, με μια μεγάλη χειρονομία, φώναξε η διάσημη ηθοποιός πάνω από τα κεφάλια του κοινού που ένιωθε ελαφρώς ντροπιασμένο για τη μουσική ευφορία του – δεν είναι απλώς ένα σύνθημα.
Τελικά, η φράση που έχει σημασία είναι «αυτή τη στιγμή». Αυτό σημαίνει ότι κάτι που αρχικά φαινόταν απόμακρο, στην πραγματικότητα είναι ακόμη κοντά μας και έχει έναν διαρκή αντίκτυπο στη ζωή μας, και με τον πιο απλό, πιο πρακτικό τρόπο. Αυτό μπορεί να ισχύει για το παρελθόν της μουσικής και της τέχνης, αλλά είναι εξίσου αληθινό για τις πολιτικές αποφάσεις. Η φράση του William Faulkner «Το παρελθόν δεν είναι ποτέ νεκρό. Δεν είναι καν παρελθόν» διατυπώνει μια πολύ απλή αλήθεια: Αυτό που κάποτε ήταν, η ιστορική μνήμη, δεν είναι νεκρή, δεν είναι ούτε παρελθόν, είναι ακόμη μαζί μας, ακόμη κι αν αποφασίσουμε να την αγνοήσουμε.
Ας έχει κανείς υπόψη ότι το Τρίτο Ράιχ δεν είναι απλά μια σαχλή φαντασιοπληξία άγρυπνων νοσταλγών του παρελθόντος. Αλλά ότι πριν από μισό αιώνα, ξεκινώντας από αυτή την ίδια τη χώρα μας, πραγματικές πλημμύρες προσφύγων ξεχύθηκαν προς την Ευρώπη, πλημμύρες από απελπισμένους, αποκλεισμένους ανθρώπους που είχαν εκδιωχθεί από την Αυστρία και που κανείς δεν ήθελε να δεχτεί. Μόνο τότε κάποιος μπορεί να διαμορφώσει διαφορετική γνώμη για τον σημερινό νεαρό καγκελάριο που η μεγαλύτερη υπερηφάνειά του βρίσκεται στο γεγονός ότι κατόρθωσε, σε συνεργασία με τον παρ’ ολίγο δικτάτορα της Ουγγαρίας, να κρατήσει μακριά από την πλούσια Ευρώπη μας απελπισμένους ανθρώπους χωρίς πατρίδες, διαβατήρια και δικαιώματα, που μπόρεσαν να ξεφύγουν από τη φρίκη με μόλις τα ρούχα που φορούν.
Το ότι ο πατέρας μου, αντίθετα με την πλειονότητα της οικογένειάς μας, επέζησε, οφείλεται σε μια αλληλουχία από πολύ απίθανα, ατυχή γεγονότα. Εάν δεν είχαν συμβεί – και για την πλειονότητα των ανθρώπων, δεν υπήρχαν τέτοιες τυχαίες σωτήριες ενέργειες – δεν θα βρισκόμουν ούτε εγώ εδώ, να στέκομαι μπροστά σας σήμερα. Αυτό επίσης δεν είναι μια μεταφορά, είναι η ωμή αλήθεια. «Παράδοση» είναι η παράδοση της γνώσης από τη μια γενιά στην επόμενη. Σημαίνει κυρίως αυτό που η διάσημη ηθοποιός εξέφρασε με υπερβολική δραματικότητα εκείνη τη στιγμή μπροστά στο μικρόφωνο, ενώ τα πουλιά επαναλάμβαναν αποσπάσματα από τη μουσική του Μπετόβεν: «Ποτέ Μην Ξεχνάς»!
Μην ξεχνάτε τι συνέβη. Αυτό δεν σημαίνει μόνο να κάνουμε στις επετείους όμορφα κονσέρτα σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Σημαίνει επίσης να βοηθάμε ανθρώπους που χρειάζονται βοήθεια, ακόμα κι αν έχουν διαφορετική θρησκεία, διαφορετικό πολιτισμό ή διαφορετικό χρώμα δέρματος, και να το κάνουμε στη μνήμη των εκδιωγμένων και των νεκρών μας, πριν από λίγο καιρό. Φέρσου στο συνάνθρωπο σου όπως θα ήθελες να σου φερθεί…
Σημειώσεις:
Το απόσπασμα από τον Daniel Kehlmann προσφέρει μια συγκινητική περιγραφή της συναυλίας στο λατομείο του Μαουτχάουζεν και των συναισθημάτων που προκλήθηκαν από αυτήν την εμπειρία. Το έργο του Kehlmann αναδεικνύει την πολυπλοκότητα της σχέσης μεταξύ του παρελθόντος και του παρόντος και του πώς η τέχνη μπορεί να αντανακλά αυτήν τη σχέση.
Όμοια με τον πατέρα του συγγραφέα, και ο πατέρας του μεταφραστή ήταν φυλακισμένος μεταξύ 1942-1943 στο λατομείο του χωριού Maria Lanzerdorf, μέρος του ναζιστικού συμπλέγματος στρατοπέδων καταναγκαστικής εργασίας και εκτελέσεων Mauthauzen2, στη Βιέννη της Αυστρίας.
Πρωτότυπο κείμενο: Kehlmann, D. (2019). The Quarry. Versopolis, The European Review of Poetry, Books and Culture literature database. Ανακτήθηκε 04 Σεπτεμβρίου 2023, από https://www.versopolis.com/times/essay/704/the-quarry
Μετάφραση-επιμέλεια στα Ελληνικά: Βασίλης Τσάκαλος
Η φράση «Niemals vergessen» (Ποτέ Μην Ξεχνάτε!) αναφέρεται στη θεμελιώδη ανάγκη μας να μην ξεχάσουμε την ιστορία και τα εγκλήματα του παρελθόντος, όπως τις ναζιστικές θηριωδίες που διαπράχθηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης του Τρίτου Ράιχ, κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Αυτή η φράση χρησιμοποείται συχνά σε μνημεία και εκδηλώσεις μνήμης προς τιμή των θυμάτων της ναζιστικής θηριωδίας, και ως υπενθύμιση του καθηκόντός μας να διατηρήσουμε την ιστορική μνήμη και να αντιμετωπίσουμε με σθένος τη βαρβαρότητα και το ρατσισμό. ↩︎
Από το 1938 έως το 1945 το στρατόπεδο συγκέντρωσης Mauthausen ήταν ο κεντρικός άξονας ενός συστήματος περισσότερων από 40 μικρότερων στρατοπέδων συγκέντρωσης και πυρήνας της πολιτικής, κοινωνικής και ρατσιστικής δίωξης από το Εθνικοσοσιαλιστικό καθεστώς στην Αυστριακή επικράτεια. Από 190.000 φυλακισμένους εδώ, τουλάχιστον 90.000 από αυτούς τελικά εκτελέστηκαν. Εδώ μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα σχετικά με το σύμπλεγμα στρατοπέδων συγκέντρωσης Mauthausen: https://www.mauthausen-memorial.org/en/History/The-Mauthausen-Concentration-Camp-19381945/Groups-of-Prisoners↩︎
Οι αρχές της αποτροπής, της υπομονής, της επιμονής και της διατήρησης1 είναι μια πρακτική φιλοσοφία που σχετίζεται με την τέχνη της παρατήρησης κι αφορά την επιβίωση και την ευημερία. Προσφέρει εσωτερική ειρήνη και σταθερότητα μπροστά στις διαρκείς αλλαγές ενός μεταβαλλόμενου κόσμου.
Η τέχνη της αποτροπής2 και η στρατηγική αφορούν την προστασία του σώματος, του νου και της κοινωνίας από τον κίνδυνο. Η σφυρηλάτηση του σώματος και του νου, δια μέσω της τέχνης της αποτροπής, είναι το αντίδοτο απέναντι σε μια ενδεχόμενη, δυνάμει θανατηφόρα καταστροφή.
Η ιατρική τέχνη είναι το φάρμακο που σώζει ζωές, όμως αν γίνει ακατάλληλη χρήση της μετατρέπεται σε φαρμάκι που αυξάνει τον ανθρώπινο πόνο. Όμοια, το φαγητό και τα ποτά μας διατηρούν στη ζωή, όμως η υπερβολή ή η έλλειψή τους σταδιακά καταστρέφει το σώμα.
Η τέχνη της πολιτικής αφορά την προστασία και ασφάλεια των πολιτών, την συνετή διαχείριση των φυσικών πόρων και την ορθή διακυβέρνηση της χώρας για την επίτευξη της συλλογικής ευημερίας. Αντίθετα όταν κυριαρχεί η διαφθορά, η άγνοια και η δειλία τότε προκαλείται σύγχυση κι ο λαός βασανίζεται.
Όταν στα θεμέλια της θρησκείας φωλιάζει η ειλικρίνεια, οι πιστοί νιώθουν προστασία κι εμπιστοσύνη απέναντι στο μέγα μυστήριο του θανάτου, οι οικογένειες ευημερούν κι ολόκληρη η κοινωνία ωφελείται. Στην αντίθετη περίπτωση, η κακή ερμηνεία και χρήση της θρησκείας προκαλεί μεγάλες καταστροφές στους ανθρώπους και την ευρύτερη κοινωνία.
H αυθεντική ειλικρίνεια, η δικαιοσύνη και ο έλεγχος της κακεντρέχειας είναι το θεμέλιο της ορθής ηθικής, που με τη χάρη του Ιερού δημιουργεί τον παράδεισο εντός της ανθρώπινης κοινωνίας. Το κάθε πρόσωπο-πολίτης οφείλει να γνωρίζει αυτό το ιερό αίσθημα δικαιοσύνης που θα του χαρίσει βαθιά πνευματική ματιά. Η απουσία τους διαβρώνει τον κοινωνικό ιστό κι επιφέρει την παρακμή του πολιτισμού.
Η συνεχής πρακτική εξάσκηση στις σωματικές μεθόδους και διδασκαλίες των αρχών της αποτροπής, της υπομονής, της επιμονής και της διατήρησης, ανοίγει τις πύλες και δίνει πρόσβαση στην κατανόηση του κόσμου με μια εξίσου βαθιά πνευματική ματιά. Η στρατηγική τέχνη κι οι αρχές της αποτροπής, της υπομονής, της επιμονής και της διατήρησης εμπεριέχουν σοφία που ακονίζει το πνεύμα και το σώμα του ανθρώπου ολιστικά.
Βιβλιογραφική αναφορά:
Zoughari, K. (2010). The Ninja, Ancient Shadow Warriors of Japan. North Clarendon, Vermont: Tuttle Publishing
Πρωτότυπο κείμενο στα Ιαπωνικά: Ninjutsu no Hiketsu-bun 忍術秘訣文 by Toshitsugu Takamatsu, 33rd Soke of Togakure ryu Ninpô
Μετάφραση από τα Ιαπωνικά: Dr Kacem Zoughari, PhD
Τίτλος, μετάφραση κι επιμέλεια στα Ελληνικά: Βασίλης Τσάκαλος
Σημειώσεις:
Το ανθρώπινο πλάσμα είναι το πλέον προσαρμοστικό όλων των υπολοίπων, το συναντούμε σε κάθε κλίμα από τον Ισημερινό έως τους Πόλους. Ο όρος «αρχές της υπομονής, επιμονής και διατήρησης» αναφέρεται στον ιαπωνικό όρο 忍法 – ninpō, ο οποίος σχετίζεται ακριβώς με την εγγενή ανθρώπινη ικανότητα της προσαρμοστικότητας και της επιβίωσης, κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες. ↩︎
Ο όρος «τέχνη της αποτροπής» αναφέρεται στον ευρύτερα ασιατικό όρο 武術 – bujutsu (ιαπ.), wushu (κιν.) αντί της συνήθους απόδοσης που έχει επικρατήσει ως «πολεμικές τέχνες». Θεωρούμε πως λόγω πολυχρησίας στον δυτικό κόσμο δεν αποδίδεται το πλήρες εύρος της αρχικής έννοιας. Αντίθετα θεωρούμε πως ο όρος «αποτροπή» ή «deterrence» (αγγλ.) που χρησιμοποιείται στη γεωπολιτική και τη στρατηγική, αποδίδει ορθότερα στις δυτικές γλώσσες το πλήρες εύρος της έννοιας 武. ↩︎
Υπάρχουν περίοδοι στη ζωή που ερχόμαστε αντιμέτωποι με την περιπέτεια και τον πιθανό κίνδυνο που αυτή ενέχει. Είναι μια περίοδος αυξημένης αβεβαιότητας, ακόμη κι αυξημένης εντροπίας, ενώ αντίστοιχα το αίσθημα σταθερότητας και ασφάλειας μειώνεται. Κατά την επαφή κάθε πλάσματος με τον κίνδυνο συμβαίνουν ορισμένες αλλαγές στο νευρικό του σύστημα. Πρόκειται για μια κατάσταση του νευρικού συστήματος που είναι εγγεγραμμένη στον βιολογικό μας προγραμματισμό από την εμφάνιση της βιολογικής ζωής στην Γαία, γνωστή σήμερα ως «λειτουργία μάχης ή φυγής». Η επιθετικότητα και ο φόβος είναι εντυπωμένα στο γενετικό υλικό κάθε ζωντανού πλάσματος από την απαρχή του κόσμου και είναι οι φυσικές αντιδράσεις ενός ζωντανού πλάσματος μπροστά στον επερχόμενο κίνδυνο. Η πρώτη φυσική αντίδραση είναι η φυγή καθώς κάθε βίαιη σωματική αντιπαράθεση δύναται να επιφέρει τραύματα που στην φύση μπορεί να αποβούν μοιραία. Στην περίπτωση του αποκλεισμού της διαφυγής κάθε ζωντανό πλάσμα που αντιλαμβάνεται τον επερχόμενο θάνατό του θα προσπαθήσει να αμυνθεί με όποιο τρόπο διαθέτει, εστιάζοντας την ενέργεια που θα διέθετε προς την αποφυγή της βίαιης αντιπαράθεσης σε μια αμυντικού τύπου επιθετικότητα. Όμως υπάρχει και μια τρίτη αντίδραση μπροστά στον κίνδυνο, ο τρόμος. Ο τρόμος παραλύει το πλάσμα καθιστώντας το ανήμπορο να αντιδράσει είτε δραπετεύοντας είτε δίνοντας την απαιτούμενη μάχη, πολλές φορές ακόμη κι αποστρέφοντας το βλέμμα του από τον επερχόμενο κίνδυνο.
Τα συναισθήματα αυτά επηρεάζουν το πλάσμα με συγκεκριμένους τρόπους και εκφράζονται μέσω ορισμένων συμπτωμάτων. Αυτά έχουν παρατηρηθεί και καταγραφεί ήδη από τους αρχαίους Έλληνες, Ινδούς και Κινέζους παραδοσιακούς ιατρούς. Υπό το πρίσμα της παραδοσιακής ιατρικής ο θυμός, η οργή και η επιθετικότητα είναι ένα ενιαίο κλιμακούμενο συναίσθημα και αντίδραση που στις θεωρίες της παραδοσιακής ιατρικής σχετίζεται με το ήπαρ. Στην γλώσσα μας υπάρχει γι’ αυτή την περίσταση η φράση: «του έπρηξε το συκώτι» που τουλάχιστον γλωσσολογικά υποδηλώνει την σχέση μεταξύ του θυμού και του ήπατος. Όμοια ο φόβος είναι ένα συναίσθημα που σχετίζεται με το ουρογεννητικό σύστημα και τα νεφρά. Πράγματι παρατηρούμε πως σε μια κατάσταση έντονου φόβου ή τρόμου παρατηρείται ακατάσχετη ενούρηση. Στην ελληνική γλώσσα υπάρχει η φράση: «κατουρήθηκε από τον φόβο του» που υποδηλώνει την σχέση μεταξύ φόβου και ούρησης. Κατά την μεταξύ τους σχέση ο θυμός είναι ένα πιο επιφανειακό συναίσθημα που συνήθως υποκρύπτει βαθύτερα στρώματα φόβου. Μετά από ένα τέτοιο έντονο σοκ το νευρικό σύστημα μπορεί να απορρυθμιστεί μακροπρόθεσμα κι ο οργανισμός να παραμείνει σε κατάσταση «μάχης ή φυγής». Αυτό είναι το λεγόμενο «Μετατραυματικό Σύνδρομο Στρες» το οποίο υποσκάπτει την υγεία του ατόμου και μπορεί να το οδηγήσει σε ανικανότητα διαχείρισης του περιβάλλοντός του και μη λειτουργικότητα.
Μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα πως οι παραπάνω αντιδράσεις μπορούν να μετατεθούν αυτούσιες από το ατομικό στο συλλογικό επίπεδο μιας κοινωνίας. Όταν τα συναισθήματα αυτά συσσωρεύονται ακατέργαστα στο συλλογικό ασυνείδητο διαμορφώνουν τον παλμό της κοινωνίας, καθιστώντας την περισσότερο επιθετική, φοβική ή τρομαγμένη, ανήμπορη ν’ αντιδράσει. Οι βιολογικές αυτές αντιδράσεις διαμορφώνουν την ανθρώπινη ιστορία από καταβολής της όταν κυριαρχούν στο συλλογικό ασυνείδητο. Ο μέσος Έλληνας πολίτης ως το 2011 δεν είχε βρεθεί σε κατάσταση ακραίου συλλογικού κινδύνου για περίπου 6 δεκαετίες, από το τέλος του εμφύλιου πολέμου το 1949 έως και το 2010 όταν ξεκίνησε η πολυεπίπεδη κρίση. Όταν αυτή τελικά ξέσπασε ένα μέρος του ελληνικού πληθυσμού φάνηκε απροετοίμαστο απέναντι στον κίνδυνο που εισέβαλε στις ζωές των πολιτών από το εξωτερικό περιβάλλον. Η ξαφνική αλληλεπίδραση των πολιτών με το ελλειμματικό περιβάλλον της Κρίσης προκάλεσε έντονο στρες επιβίωσης με βιοχημικές και ψυχοδιανοητικές αλλοιώσεις που απείλησαν την ακεραιότητα και την ίδια την ζωή του όντος. Οι πιο ευάλωτοι λύγισαν υπό το βάρος της αυξανόμενης ανέχειας με αποτέλεσμα την ανάλογη αυξητική τάση ακόμη και των αυτοκτονιών σε σχέση με την προ 2010 εποχή. Τραγικά παραδείγματα που συνέβησαν το 2011 λόγω της απελπισίας που προέκυψε από την αυξανόμενη ανέχεια ήταν ο ηλικιωμένος που αυτοπυροβολήθηκε στην πλατεία Συντάγματος αφήνοντας πίσω του ένα σημείωμα, η γιαγιά που αυτοπυρπολήθηκε στην Ζάκυνθο κι ένας 60χρονος που ανέβηκε στην ταράτσα της πολυκατοικίας που διέμενε στην πλατεία Βάθης με την 90χρονη μητέρα του, την έσπρωξε στο κενό και ακολούθησε κι ο ίδιος. Όσοι είχαν περισσότερες οικονομικές, σωματικές και ψυχοδιανοητικές αντοχές άντεξαν κάποια χρόνια παραπάνω.
Το σύνολο της Ελληνικής κοινωνίας υπέστη πολλαπλά σοκ και επαναλαμβανόμενες υποβαθμίσεις στην ποιότητα ζωής της κατά την περασμένη δωδεκαετία οι οποίες πυροδότησαν μια πληθώρα συναισθημάτων σοκ, άρνησης, θυμού, οργής, διαπραγμάτευσης, θλίψης, απελπισίας, απόγνωσης, κατάθλιψης στο κοινωνικό συνεχές, εφάμιλλα με τα στάδια του πένθους μετά από την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου, ένα πένθος για τον προηγούμενο τρόπο ζωής μιας επίπλαστης αφθονίας που βίωσε η Ελληνική κοινωνία για περίπου 20 χρόνια, από την δεκαετία του 1990 έως το 2010. Απομένει το τελικό στάδιο της αποδοχής που θα επιτρέψει στην κοινωνία να ορθοποδήσει και να προχωρήσει προς το μέλλον. Το σύνολο της Ελληνικής κοινωνίας υπέστη πολλαπλά σοκ και επαναλαμβανόμενες υποβαθμίσεις στην ποιότητα ζωής της κατά την περασμένη δωδεκαετία οι οποίες πυροδότησαν μια πληθώρα συναισθημάτων σοκ, άρνησης, θυμού, οργής, διαπραγμάτευσης, θλίψης, απελπισίας, απόγνωσης, κατάθλιψης στο κοινωνικό συνεχές, εφάμιλλα με τα στάδια του πένθους μετά από την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου, ένα πένθος για τον προηγούμενο τρόπο ζωής μιας επίπλαστης αφθονίας που βίωσε η Ελληνική κοινωνία για περίπου 20 χρόνια, από την δεκαετία του 1990 έως το 2010. Απομένει το τελικό στάδιο της αποδοχής που θα επιτρέψει στην κοινωνία να ορθοποδήσει και να προχωρήσει προς το μέλλον.
HACMA: Hellenic Acupuncture & Chinese Medicine Association
ΠΙ: Παραδοσιακή Ιατρική
ΠΚΙ: Παραδοσιακή Κινέζικη Ιατρική
ΣΕΘ: Συμπληρωματικές κι Εναλλακτικές Θεραπείες
Αγαπητοί συνάδελφοι,
Θα ήθελα να ευχαριστήσω τους διοργανωτές για την πρόσκληση και ταυτόχρονα να δώσω θερμά συγχαρητήρια για την διοργάνωση του 2ου Συνεδρίου Παραδοσιακής Ελληνικής Λαϊκής Ιατρικής από την ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ & ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗΣ ΚΙΝΕΖΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. Πιστεύω πως είναι μια σπουδαία πρωτοβουλία και σημαντική παρακαταθήκη για το μέλλον του χώρου των Ελλήνων παραδοσιακών θεραπευτών.
Εισαγωγή
Στην παρούσα εργασία αρχικά θα παρουσιάσουμε την Παραδοσιακή Ιατρική έτσι όπως παρουσιάζεται μέσα από το έργο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας εδώ και 44 χρόνια. Στην συνέχεια θα εστιάσουμε στο παράδειγμα της Ελβετικής Συνομοσπονδίας η οποία από το 2015 μετά από αίτημα των πολιτών μέσω δημοψηφίσματος, προχώρησε στην ρύθμιση και πλήρη ένταξη των Σ.Ε.Θ. στο σύστημα υγείας της. Κατόπιν θα αναφερθούμε στο Ελληνικό αδιέξοδο, τις τελευταίες εξελίξεις που αφορούν την Ευρωπαϊκή νομοθεσία και πως αυτές επιδρούν στην αντίστοιχη Ελληνική. Θα προχωρήσουμε με ορισμένα συμπεράσματα και θα καταθέσουμε ορισμένες συγκεκριμένες προτάσεις που θα οδηγήσουν προς την αναγνώριση της Π.Ι. στην Ελλάδα. Κλείνοντας θα ευχηθούμε να βρει και η Παραδοσιακή Ελληνική Λαϊκή Ιατρική την θέση της στον παγκόσμιο χάρτη φυσικών ιατρικών συστημάτων.
1. Παραδοσιακή Ιατρική
Σύμφωνα με τον ορισμό που δίνει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, η «Παραδοσιακή Ιατρική» (Π.Ι.) είναι ένας ευρύς όρος που περιλαμβάνει τα συστήματα θεραπείας που δημιούργησε ο άνθρωπος στο διάβα των αιώνων, σε όλα τα μήκη και πλάτη της Γαίας. Αναφέρεται στα παραδοσιακά ιατρικά συστήματα της Ινδικής Αγιουρβέδα, της Παραδοσιακής Κινέζικης Ιατρικής, της Θιβετάνικης Ιατρικής, της Ιατρικής Unani, αλλά ταυτόχρονα και στις διάφορες μορφές αυτόχθονης θεραπείας που συναντάμε στην Αφρική, την Λατινική Αμερική, τους Αυστραλιανούς Αβορίγινες κλπ. Στον ανεπτυγμένο κόσμο όπου το κύριο σύστημα υγείας βασίζεται στην σύγχρονη βιοϊατρική επιστήμη ή όπου η Παραδοσιακή Ιατρική δεν είναι ενταγμένη στο σύστημα υγείας, τότε συχνά αναφέρεται με τους όρους «συμπληρωματική», «εναλλακτική», «μη συμβατική» ή «εμπειρική» ιατρική1 (Σ.Ε.Θ.). Στην παρούσα εργασία θα χρησιμοποιηθούν όλοι αυτοί οι όροι.
Ζούμε σε μια ιστορική καμπή όπου τα τελευταία 44 χρόνια η Παραδοσιακή Ιατρική σταδιακά αλληλεπιδρά όλο και περισσότερο με την σύγχρονη Βιοϊατρική. Η συζήτηση αυτή ξεκίνησε εντός του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας ήδη από το 1977 στην Γενεύη2 της Ελβετίας. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εργάζεται ακατάπαυστα προς ένα πλαίσιο πολιτικών που αποσκοπεί στην σταδιακή σύζευξη της «Παραδοσιακής», «Συμπληρωματικής» και «Συνδυαστικής» Ιατρικής με την σύγχρονη Βιοϊατρική ώστε να εξελιχθεί σε μια πιο ευρεία γκάμα ιατρικής μέριμνας και φροντίδας προς τους πολίτες του κόσμου οι οποίοι παγκόσμια χρησιμοποιούν και είναι θετικοί προς την Παραδοσιακή Ιατρική. Στην ιστοσελίδα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας μπορούμε να δούμε πάρα πολλές σημαντικές εκδόσεις του από το 1978 έως σήμερα σχετικά με πολλά από τα συστήματα που απαρτίζουν την Παραδοσιακή και Συμπληρωματική Ιατρική, ιδιαίτερα δε για την μελέτη των βοτάνων σε όλα τα μήκη και πλάτη του πλανήτη μας. Έχει εκδώσει εγχειρίδια για τα ελάχιστα στάνταρ εκπαίδευσης και πρακτικής για τον βελονισμό, το τουινά, την ιρανική ιατρική Unani, την ινδικό ιατρικό σύστημα της Αγιουρβέδα κ.α3.
Η Π.Ι. στηρίζεται στην ολιστική προσέγγιση προς την ζωή, την ισορροπία νου-σώματος-περιβάλλοντος ενώ δίνει έμφαση στην κατάσταση της υγείας παρά στην ασθένεια καθεαυτή. Αυτή η πιο περίπλοκη προσέγγιση καθώς και η ανάπτυξη των διαφορετικών συστημάτων Π.Ι. σε διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές εντός διαφορετικού πολιτισμικού πλαισίου δίχως την παράλληλη ανάπτυξη διεθνών στάνταρ και αποτελεσματικών μεθόδων αξιολόγησης της παραδοσιακής φαρμακολογίας είναι οι παράγοντες που κάνουν ιδιαίτερα δύσκολη την επιστημονική τεκμηρίωση της Π.Ι. Επιπλέον ένα άλλο σημαντικό πρόβλημα αφορά την ένταξη των βοτάνων στο σύστημα υγείας καθώς η επιστημονική μέθοδος συναντά σημαντικές δυσκολίες στην αξιολόγηση βοτανικών σκευασμάτων έχοντας ανεπαρκή κριτήρια ποιότητας. Τα βοτανικά σκευάσματα είναι σημαντικά πιο περίπλοκα από τα χημικά φάρμακα και οι εθνικές αρχές πιστοποίησης ποιότητας δεν διαθέτουν ούτε την γνώση ούτε την τεχνική επάρκεια για να αξιολογήσουν την ασφάλεια, την αποτελεσματικότητα και την ποιότητα των βοτανικών σκευασμάτων4
Άλλο ένα ζητούμενο που αναφέρεται στην ίδια αναφορά είναι η ανάγκη των θεραπευτών για αναγνώριση και η παροχή υποστήριξης κι ευκαιριών εξέλιξης στον τομέα τους από τα κράτη τους. Το παραπάνω είναι απόλυτα σύμφωνο με τις ανάγκες και των Ελλήνων παραδοσιακών θεραπευτών έτσι όπως αυτές εκφράστηκαν κατά τις 9 Ανοιχτές Συνελεύσεις της ευρύτερης κοινότητας θεραπευτών που πραγματοποιήθηκαν το φθινόπωρο του 2018.
2. Το παράδειγμα της Ελβετίας
Η Ελβετία είναι ένα από τα πέντε (5) μόλις Ευρωπαϊκά κράτη που έχουν ρυθμίσει πλήρως τις Παραδοσιακές και Συμπληρωματικές θεραπείες. Τα κράτη αυτά είναι: η Ελβετία, η Ισλανδία, το Λιχτενστάιν, η Πορτογαλία και η Σλοβενία5. Στην Ελβετία είναι αναγνωρισμένες πάνω από 90 διαφορετικές εναλλακτικές θεραπείες οι οποίες καλύπτονται από όλες τις ιδιωτικές ασφάλειες υγείας, όπως για παράδειγμα οι κάθε είδους μαλάξεις ή ακόμη και οι λεγόμενες «ενεργειακές θεραπείες». Υπάρχουν όμως ειδικά τέσσερις (4) μέθοδοι που απολαμβάνουν μεγαλύτερο κύρος κι είναι αναγνωρισμένες υπό τον τίτλο του «Φυσικοπαθητικού» με εξειδίκευση στην:
3. Επαγγελματική εκπαίδευση εφάμιλλη της ακαδημαϊκής
Σε αυτό το σημείο και για να γίνει πιο εύκολα κατανοητή η συνέχεια θα ήθελα να υπενθυμίσω πως στην Ευρωπαϊκή Ένωση η εκπαίδευση και τα επαγγελματικά προσόντα έχουν αποκτήσει ένα κοινό πρότυπο ποιότητας 8 Επιπέδων6 που ονομάζεται «Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Επαγγελματικών Προσόντων» («Πλαίσιο»)7. Το 6ο επίπεδο αυτού του προτύπου αφορά το πανεπιστημιακό Πτυχίο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Η Ελβετία ως χώρα με διακρατικές συμφωνίες με την Ε.Ε. έχει κι αυτή υιοθετήσει το Πλαίσιο. Στην ουσία οι σπουδές σε κάποιο από τα παραπάνω τέσσερα αντικείμενα προσδίδουν το – ισοδύναμο με Ευρωπαϊκής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης επιπέδου 6 – πτυχίο με τίτλο «Φυσικοπαθητικός». Οι σχολές που προσδίδουν αυτό τον τίτλο είναι ιδιωτικές σχολές επαγγελματικής εκπαίδευσης, όμοιες με τα Ελληνικά ΙΕΚ επιπέδου 5. Αντίθετα όμως με τα Ελληνικά επαγγελματικά ΙΕΚ το επίπεδο της αντίστοιχης ενός ΙΕΚ επαγγελματικής εκπαίδευσης στην Ελβετία είναι επιπέδου 6 σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Προσόντων, εφάμιλλου ενός Ευρωπαϊκού πανεπιστημιακού πτυχίου. Με απλά λόγια ενώ η εκπαίδευση στις Εναλλακτικές Θεραπείες θεωρείται επαγγελματική κι όχι πανεπιστημιακή είναι εφάμιλλη της ακαδημαϊκής.
Οι σπουδές των τεσσάρων μεθόδων μη συμβατικής εναλλακτικής ιατρικής στις διάφορες σχολές ανά την επικράτεια ορίζονται από το κεντρικό επαγγελματικό σωματείο εναλλακτικής ιατρικής OdaAM και αφορούν τα παρακάτω 7 διδακτικά «πακέτα» (Modules):
Μ1 Βασική ιατρική εκπαίδευση
Μ2 Ειδικότητα Παραδοσιακής/Συμπληρωματικής Ιατρικής (μια από τις παραπάνω τέσσερις)
Μ3 Υγεία και Ηθική
Μ4 Εργασία ως Θεραπευτής
Μ5 Διαχείριση Επιχείρησης
Μ6 Πρακτική
Μ7 Επαγγελματική πρακτική υπό επιβλέπων/ουσα
4. OdaAM, το «Ελβετικό Επαγγελματικό Σωματείο Εναλλακτικής Ιατρικής»8
Σύμφωνα με τα στοιχεία από την ιστοσελίδα του ο OdaAM είναι ένα νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου που ιδρύθηκε το 2008. Είναι μια συνομοσπονδία επαγγελματικών και σχολικών ενώσεων καθώς και άλλων οργανισμών εναλλακτικής ιατρικής. Έχει λάβει διαπίστευση ως ο επίσημος αναγνωρισμένος από το Ελβετικό κράτος επαγγελματικός φορέας σε ότι αφορά την μη-συμβατική εναλλακτική ιατρική. Είναι υπεύθυνος για τις ομοσπονδιακές εξετάσεις που πιστοποιούν έναν «Φυσικοπαθητικό» με οποιαδήποτε από τις παραπάνω τέσσερις ειδικότητες. Ο κύριος στόχος του Σωματείου είναι η πολιτειακή αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων και η ενίσχυση της μη-ιατρικής εναλλακτικής θεραπείας, ο οποίος τελικά επιτεύχθηκε τον Απρίλιο του 2015 (εδώ αξίζει να παρατηρήσουμε πως ο στόχος επετεύχθη με την παρέλευση της 7ετίας). Αυτή η επαγγελματική ρύθμιση αποτελεί σημαντικό ορόσημο στο Ελβετικό σύστημα υγειονομικής περίθαλψης. Σύμφωνα με την ιστοσελίδα του οργανισμού ένα αναγνωρισμένο πτυχίο εναλλακτικής ιατρικής έχει πιλοτικό χαρακτήρα με αντίκτυπο σε όλη την Ευρώπη και εδραιώνει την εναλλακτική ιατρική στην κοινωνία.
Το γεγονός δε, ότι οι οργανισμοί με διαφορετικά ενδιαφέροντα και διαφορετικούς κλάδους – Αγιουρβέδα, Ομοιοπαθητική, Παραδοσιακή Κινεζική Ιατρική, καθώς και παραδοσιακή Ευρωπαϊκή Φυσικοπαθητική – συνεργάζονται τώρα με δεσμευτικό και μεθοδικό τρόπο και εκπροσωπούνται σε εθνικό επίπεδο αντιπροσωπεύει μια πολύ μεγάλη επιτυχία. Η επαγγελματική ρύθμιση βοηθά να επιτευχθούν οι παρακάτω στόχοι:
Βοηθά στη διασφάλιση της ελευθερίας της θεραπείας.
Επιτρέπει στο σύστημα υγειονομικής περίθαλψης να υποστηρίζεται ευρύτερα.
Εγγυάται τη διατήρηση των παραδοσιακών ιατρικών θησαυρών.
Εξασφαλίζει καλή επαγγελματική και επαγγελματική επάρκεια των θεραπευτών σε υψηλό επίπεδο.
Οδηγεί σε σοβαρή προστασία της υγείας μέσω ομοσπονδιακών διπλωμάτων.
5. Άλλα Επαγγελματικά Σωματεία
Για ένα τόσο μικρό έθνος είναι εντυπωσιακός ο αριθμός διαφορετικών σωματείων που υπάρχουν κι ακόμη πιο εντυπωσιακό το γεγονός πως όλα αυτά καταφέρνουν να λειτουργούν σε αρμονία και ευθυγραμμισμένα με τους διαφορετικούς νόμους του εκάστοτε καντονιού αλλά και τον ομοσπονδιακό νόμο. Ο λόγος που το καταφέρνουν είναι πως έχουν δημιουργήσει μια ιεραρχική δομή ατόμων που είναι μέλη μέσα σε επαγγελματικά σωματεία, σωματείων που είναι μέλη σε ομοσπονδίες και ομοσπονδίες που είναι μέλη σε μεγαλύτερες συνομοσπονδίες. Ενδεικτικά να αναφέρουμε το επαγγελματικό σωματείο αποκλειστικά για την ΠΚΙ «TCM-Fachverband», καθώς και τα επαγγελματικά σωματεία που αφορούν την Ομοιοπαθητική, την Αγιουρβέδα και την Ευρωπαϊκή Φυσικοπαθητική. Όλα αυτά μαζί απαρτίζουν την κεντρική επαγγελματική συνομοσπονδία Φυσικοπαθητικών OdaAM που αυτός με την σειρά του είναι η γέφυρα μεταξύ όλων των προηγούμενων με το ομοσπονδιακό Ελβετικό κράτος.
6. Πρότυπο ποιότητας «εμπειρικής ιατρικής» EMR και ασφαλιστική κάλυψη
Εκτός από την εκπαίδευση και τα επαγγελματικά δικαιώματα ένας άλλος τομέας αφορά την εφαρμογή «προτύπων ποιότητας». Τα πρότυπα ποιότητας ίσως είναι πιο γνωστά σε πολλούς ως «ISO». Στην πραγματικότητα ISO (International Standardization Organisation) είναι το όνομα του διεθνούς οργανισμού πιστοποιήσεων προτύπων ποιότητας που έχει έδρα την Γενεύη. Ο στόχος του οργανισμού είναι μετά από πολλαπλές διαβουλεύσεις η δημοσίευση προτύπων ποιότητας σχετικά με τις λειτουργίες ενός οργανισμού, μιας εταιρείας, ενός προϊόντος κλπ.
Ένα παρόμοιο 20 ετών Ελβετικό πρότυπο ποιότητας που αφορά αποκλειστικά τους εναλλακτικούς θεραπευτές είναι το πρότυπο ποιότητας «εμπειρικής ιατρικής» EMR9. Οι πιστοποιημένοι κατά EMR και εγγεγραμμένοι στο σχετικό μητρώο EMR εναλλακτικοί θεραπευτές είναι πλέον αποδεκτοί από τις ιδιωτικές ασφάλειες υγείας (δεν υπάρχει δημόσια ασφάλεια υγείας αντίστοιχη του ΕΟΠΥ στην Ελβετία). Έτσι ένας πελάτης που επιθυμεί να κάνει οποιαδήποτε εναλλακτική θεραπεία θα λάβει επιστροφή το 75% των εξόδων θεραπείας από την ασφάλειά του. Ταυτόχρονα ο εναλλακτικός θεραπευτής διασφαλίζεται με ασφάλεια αστικής ευθύνης σε περίπτωση ανάγκης αποζημίωσης.
7. Ελβετικός Ερυθρός Σταυρός – SRC
Όσοι εναλλακτικοί θεραπευτές προέρχονται από το εξωτερικό, κατοικούν κι επιθυμούν να πιστοποιηθούν στην Ελβετία ως «Φυσικοπαθητικοί» σε μια από τις τέσσερις ειδικότητες οφείλουν να καταθέσουν το δίπλωμά τους και ορισμένα άλλα έγγραφα αρχικά στο Pre-Check του Ελβετικού Ερυθρού Σταυρού. Μετά τον αρχικό έλεγχο κι εφόσον είναι θετική η πρώτη εκτίμηση θα ζητηθούν ξανά όλα τα έγγραφα αναλυτικά για τον αναλυτικό έλεγχο με κόστος περί τα 1000€. Η θετική απάντηση από τον SRC ανοίγει την πόρτα για την πιστοποίηση ποιότητας του EMR που ανοίγει την πόρτα σε ορισμένα από τα καντόνια για την λήψη άδειας ασκήσεως επαγγέλματος ή εναλλακτικά στις ομοσπονδιακές εξετάσεις πιστοποίησης επαγγελματία Φυσικοπαθητικού. Μια αρνητική απάντηση από τον SRC στέλνει τον θεραπευτή ξανά σε μια από τις σχολές για να συμπληρώσει τις απαιτούμενες ώρες εκπαίδευσης και να ξανακάνει τον έλεγχο. Ο τίτλος του Φυσικοπαθητικού διαθέτει κύρος ανάλογο των υπόλοιπων παραϊατρικών επαγγελμάτων όπως του Φυσικοθεραπευτή, της Μαίας, του Νοσηλευτή, του Οδοντίατρου, του Φαρμακοποιού.
8. Το Ελληνικό αδιέξοδο
Όπως ήδη γνωρίζουμε η κατάσταση στην Ελλάδα είναι διαμετρικά διαφορετική καθώς δεν υφίσταται κανένα ρυθμιστικό πλαίσιο ενώ έως πριν λίγα χρόνια οι εναλλακτικές θεραπείες ήταν αντικείμενο ακόμη και χλευασμού. Σε αυτό το σημείο είναι δόκιμο να υπενθυμίσουμε το ουσιαστικό πρόβλημα των Θεραπευτών ΠΚΙ αλλά και του ευρύτερου χώρου εναλλακτικών θεραπευτών στην Ελλάδα ως προς την αναγνώριση των επαγγελματικών δικαιωμάτων τους, το οποίο ξεκινά από την ίδια την εκπαίδευση και απαρτίζεται από 5 σκέλη.
α. Έως πρότινος το επάγγελμα «Θεραπευτής Παραδοσιακής Κινέζικης Ιατρικής» δεν ήταν καν υπαρκτό σαν όρος στην Ελληνική πολιτεία. Όπως όμως θα δούμε στην συνέχεια αυτό ήδη άλλαξε πριν από 3 μήνες με την υιοθέτηση της βάσης δεδομένων ESCO από τον ΟΑΕΔ/Υπουργείο Εργασίας.
β. Η εκπαίδευση Κινέζικης ιατρικής δεν είναι μια πιστοποιημένη εκπαίδευση από τον ΕΟΠΠΕΠ/Υπουργείο Παιδείας.
γ. Οι σχολές που παρόλα αυτά παρέχουν κάποιου τύπου εκπαίδευση Κινέζικης Ιατρικής δεν είναι πιστοποιημένες σχολές από τον ΕΟΠΠΕΠ/Υπουργείο Παιδείας.
δ. Οι καθηγητές που διδάσκουν σε αυτές τις σχολές δεν είναι πιστοποιημένοι καθηγητές από τον ΕΟΠΠΕΠ/Υπουργείο Παιδείας.
ε. Τα πτυχία που αποδίδονται από τις σχολές δεν είναι πιστοποιημένα πτυχία από τον ΕΟΠΠΕΠ/Υπουργείο Παιδείας.
Ένα πρώτο βήμα τα τελευταία 2 έτη για την πιστοποίηση των ελληνικών σχολών από τον ΕΟΠΠΕΠ/Υπουργείο Παιδείας ήταν η πιστοποίησή τους ως Κέντρα Δια Βίου Μάθησης, επιπέδου 3 κατά το Πλαίσιο μεν, αλλά παρόλα αυτά ήταν ένα πρώτο βήμα. Δυστυχώς η παρούσα κυβέρνηση άλλαξε τον νόμο για την Παιδεία με αποτέλεσμα οι άδειες πολλών ΚΔΒΜ να λήξουν στις 31/11/202110. Εδώ πρέπει να αναφέρουμε πως υπάρχει συλλογικό όργανο ΚΔΒΜ, η Πανελλήνια Ένωση Κέντρων Μάθησης – Π.Ε.ΚΕ.Μ. η οποία έχει καταθέσει ένσταση για αυτό το ζήτημα και αναμένουμε την απόφαση11.
9. Η σημερινή κατάσταση στην Ελλάδα
Από το 2018 που ξεκινήσαμε την έρευνά μας είναι γεγονός πως στην Ελληνική νομοθεσία έχουν σταδιακά συμβεί ορισμένες αδιόρατες αποσπασματικές αλλαγές που δείχνουν πως η Ελληνική πολιτεία αναγκάζεται λόγω της Ευρωπαϊκής νομοθεσίας να συμπεριλάβει και με αυτό τον τρόπο να αναγνωρίσει ορισμένες εναλλακτικές θεραπείες ως αυτούσια επαγγέλματα. Το έτος 2022 φαίνεται να είναι ένα έτος σταθμός για την διάδοση των παραδοσιακών, συμπληρωματικών κι εναλλακτικών θεραπειών παγκοσμίως αλλά και στην Ελλάδα συγκεκριμένα. Θα αναφερθώ συνοπτικά στους λόγους που συμβαίνει αυτό.
α. Από 01/01/2022 εκδόθηκε από τον Π.Ο.Υ. η 11η έκδοση της Διεθνούς Ταξινόμησης Νόσων (ICD-11)12 μιας παγκόσμιας βάσης δεδομένων κωδικοποίησης και κατηγοριοποίησης όλων των γνωστών νόσων και ασθενειών που χρησιμοποιούν όλα τα υπουργεία υγείας, ιατροί, ερευνητές, νοσηλευτές, ασφαλιστές υγείας κλπ παγκοσμίως. Η βάση αυτή δεδομένων είναι ένα εργαλείο που δημιουργεί μια κοινή γλώσσα κι έτσι επιτρέπει την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των ενδιαφερόμενων μερών σε όλο τον κόσμο με στόχο την προαγωγή της υγείας. Έχει μεταφραστεί δε, σε 43 γλώσσες13. Ο νεοτερισμός που υπάρχει στην 11η έκδοση είναι η ένταξη για πρώτη φορά σε επίσημο ιατρικό εγχειρίδιο της ορολογίας της Παραδοσιακής Κινέζικης Ιατρικής στο 26 κεφάλαιο. Το ελληνικό Υπουργείο Υγείας διαθέτει αναρτημένη στην ιστοσελίδα του ακόμη την 10η έκδοση, όμως είναι θέμα χρόνου πριν ευθυγραμμιστεί με τις επιταγές της διεθνούς κοινότητας. Κάτι τέτοιο θα σημαίνει την επίσημη ένταξη της ορολογίας της ΠΚΙ στο ελληνικό σύστημα Υγείας.
β. Στις 03/03/2022 εκδόθηκε από τον Π.Ο.Υ η Διεθνής Στανταρτοποιημένη Ορολογία Όρων της Παραδοσιακής Κινέζικης Ιατρικής, ένα κείμενο 458 σελίδων που κωδικοποιεί την διεθνή ορολογία της14.
γ. Από τις 13/12/2021 ο Οργανισμός Απασχόλησης Εργατικού Δυναμικού (ΟΑΕΔ) ενσωμάτωσε το νέο Ευρωπαϊκό Σύστημα Ταξινόμησης Δεξιοτήτων, Ικανοτήτων, Προσόντων κι Επαγγελμάτων (ESCO). Είναι ο πρώτος ελληνικός οργανισμός που υιοθετεί το καινοτόμο αυτό εργαλείο. Το ESCO αναπτύχθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», ώστε τα κράτη-μέλη να μπορούν να επικοινωνούν σε μία κοινή γλώσσα. Η Ευρωπαϊκή ταξινόμηση ESCO προσδιορίζει και κατηγοριοποιεί δεξιότητες, ικανότητες, προσόντα και επαγγέλματα που έχουν σχέση με την αγορά εργασίας, με την εκπαίδευση και με την κατάρτιση στην ΕΕ, ενώ παρουσιάζει συστηματικά τις σχέσεις μεταξύ των διάφορων εννοιών. Σήμερα, το ESCO καλύπτει 3.008 επαγγέλματα και 13.485 δεξιότητες-ικανότητες σε 27 γλώσσες15. Στην βάση δεδομένων ESCO συμπεριλαμβάνονται πολλαπλά επαγγέλματα εναλλακτικής θεραπείας υπό την κατηγορία ISCO-08, μεταξύ των οποίων και ο «Θεραπευτής Παραδοσιακής Κινέζικης Ιατρικής» με κωδικό 2230.2.3, καθώς και οι απαραίτητες γνώσεις, δεξιότητες και ικανότητες που οφείλει να διαθέτει16
10. Συμπεράσματα
Από τα παραπάνω προκύπτουν ορισμένα συμπεράσματα που μας βοηθούν να ψηλαφίσουμε ποιο θα είναι ένα πιθανό μέλλον και τι βήματα οφείλουμε να κάνουμε ώστε να είμαστε προετοιμασμένοι. Εφόσον η κερκόπορτα άνοιξε μέσω της ευρωπαϊκής βάσης δεδομένων ESCO στο Υπουργείο Εργασίας και το επάγγελμα «Θεραπευτής Παραδοσιακής Κινέζικης Ιατρικής» είναι πλέον ένα υπαρκτό ως έννοια επάγγελμα, μπορούμε να προβλέψουμε πως κάποια από τα αμέσως επόμενα βήματα θα είναι:
α. η απόδοση ΚΑΔ στην εφορία από το Υπουργείο Οικονομικών, όπως ήδη υπάρχει για άλλες εναλλακτικές θεραπείες17
β. η δημιουργία πιστοποιημένου από τον ΕΟΠΠΕΠ/Υπουργείο Παιδείας δημόσιου ή ιδιωτικού εκπαιδευτικού φορέα που να δύναται να πληρεί τις απαιτήσεις εκπαίδευσης ώστε οι φοιτητές του να προσλαμβάνουν τις «απαραίτητες γνώσεις, δεξιότητες και ικανότητες που οφείλουν να διαθέτουν» σύμφωνα με τον ορισμό του επαγγέλματος στην λίστα ESCO. Ήδη το ΚΔΒΜ του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής έχει εκπονήσει πρόγραμμα βελονισμού 300 ωρών/30 ETCS προς επαγγελματίες υγείας σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο ΠΚΙ της Σανγκάη.
γ. η υιοθέτηση σε άγνωστο χρόνο της 11ης έκδοσης της Διεθνούς Λίστας Νόσων και Ασθενειών από το Υπουργείο Υγείας που θα σημάνει και την παρουσία των όρων ΠΚΙ στο ελληνικό σύστημα Υγείας.
Πιθανότατα και λόγω της ύπαρξης κέντρων συμφερόντων θα υπάρξει προσπάθεια όσο το δυνατόν μεγαλύτερης καθυστέρησης της πλήρους ευθυγράμμισης αυτής της αναπόφευκτης διαδικασίας. Κατά την γνώμη μου είναι ουσιώδες η ευρύτερη κοινότητα Ελλήνων εναλλακτικών θεραπευτών να συνασπιστεί και να καταλάβει ζωτικό χώρο στην κοινωνία δηλώνοντας με σθένος την ύπαρξή της και απαιτώντας τα δικαιώματά της. Αυτό είναι ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο που έχει ξανασυμβεί πριν 25 χρόνια στην Καλιφόρνια, πριν 15 χρόνια στην Μελβούρνη, πριν 7 χρόνια στην Ελβετία. Η πρόοδος επήλθε αφενός όταν ήταν ώριμες οι συνθήκες αφετέρου όταν οι ενδιαφερόμενοι τις έκαναν να είναι ώριμες. Σύμφωνα με όσα παρατήρησα στην Ελβετία αλλά και σύμφωνα με τα νέα δεδομένα θεωρώ πως ήρθε πλέον η κατάλληλη στιγμή και είναι κομβικής σημασίας οι παρακάτω κινήσεις:
α. Η άμεση και ταχεία αναβάθμιση όλων των υπαρχόντων συλλόγων εναλλακτικών θεραπειών που πληρούν τα κριτήρια σε επαγγελματικούς συλλόγους. Αυτή την στιγμή γνωρίζουμε τουλάχιστον 6 Συλλόγους (2 ΠΚΙ, 2 Ρεφλεξολογίας, 1 Σιάτσου, 1 Εναλλακτικών Θεραπειών) και τουλάχιστον 5 σχολές εναλλακτικών θεραπειών και ΠΚΙ.
β. Ο συνασπισμός όλων των σχολών και των συλλόγων σε μια δευτεροβάθμια επαγγελματική ομοσπονδία εναλλακτικής ιατρικής, σύμφωνα με το Άρ.2/παρ.3 του Νόμου υπ. αρ. 1712/1987 περί Επαγγελματικών Σωματείων18. Η νέα αυτή επαγγελματική ομοσπονδία με την υπεύθυνη σύγκλιση όλων των υγιών δυνάμεων του χώρου δύναται να καταλάβει ζωτικό χώρο εκπροσωπώντας το ευρύτερο σύνολο των παραδοσιακών, συμπληρωματικών κι εναλλακτικών θεραπευτών. Υπάρχει τρόπος να λάβει διαπίστευση από την Ελληνική Πολιτεία ανάλογη του Ελβετικού OdaAM ως τον υπεύθυνο φορέα πιστοποιήσεων σχετικά με τις Εναλλακτικές θεραπείες.
γ. Η απόκτηση ορισμένων πιστοποιήσεων προτύπων ποιότητας από όλους αυτούς τους οργανισμούς που διασφαλίζουν την ποιότητα λειτουργίας τους σύμφωνα με ένα στανταρτοποιημένο παγκόσμιο πρότυπο βέλτιστης λειτουργίας. Εκ μέρους του Ελληνικού Συλλόγου Βελονισμού και Κινέζικης Ιατρικής – ΕΛ.ΣΥ.ΒΕ.Κ.Ι. ήδη μελετάμε το ζήτημα και είμαι σε επικοινωνία με σχετικούς φορείς.
δ. Η περαιτέρω επεξεργασία και αναβάθμιση του «Ελάχιστου Κοινού Προγράμματος ΠΚΙ» από τις σχολές, που έχει ήδη καθοριστεί από επιτροπή μελών του Ελληνικού Συλλόγου Βελονισμού και Κινέζικης Ιατρικής και είναι στην διάθεση των σχολών προς επεξεργασία. Ως σημείο αναφοράς για την ΠΚΙ προτείνεται η υιοθέτηση του ελάχιστου εκπαιδευτικού προγράμματος του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και του Ευρωπαϊκού Συλλόγου ΠΚΙ. Επίσης η παρουσίαση των Οδηγών Σπουδών σύμφωνα με την δομή του Ευρωπαϊκού Πλαισίου. Μια τέτοια κίνηση θα προσδώσει ύφος εναρμόνισης σύμφωνα με τα πανευρωπαϊκά πρότυπα ανώτατης και δια βίου εκπαίδευσης. Θα πρέπει να γίνει σαφές πως στην ουσία τους τα προγράμματα σπουδών της κάθε σχολής δεν αλλάζουν. Αυτό που αλλάζει είναι ο τρόπος παρουσίασής τους ώστε να εναρμονιστούν με τις απαιτήσεις του Πλαισίου. Επιπλέον μέσω της μελέτης του «Ελάχιστου Κοινού Προγράμματος» που πραγματοποίησε η επιτροπή έρευνας του Ελληνικού Συλλόγου Βελονισμού και Κινέζικης Ιατρικής γνωρίζουμε με σαφήνεια πλέον ποιο ακριβώς είναι το υπάρχον «Ελάχιστο Κοινό Πρόγραμμα» ΠΚΙ μεταξύ των σχολών και ποια είναι η εναρμόνιση που πρέπει να λάβει ώστε να γεφυρωθεί το χάσμα μεταξύ της Ελληνικής και Ευρωπαϊκής εκπαίδευσης ΠΚΙ. Μια τέτοια κίνηση θα επιλύσει πολλά προβλήματα ως προς την καταξίωση και την επαγγελματική κινητικότητα των παραδοσιακών και συμπληρωματικών θεραπευτών από την Ελλάδα προς το εξωτερικό.
ε. Ένα από τα σημαντικότερα βήματα είναι η υιοθέτηση του συστήματος ακαδημαϊκών μονάδων ETCS από τις σχολές, σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Προσόντων και τον ΕΟΠΠΕΠ. Το σύστημα ETCS είναι ένα εργαλείο με σκοπό την μεγαλύτερη διαφάνεια των σπουδών, συνεισφέρει στον σχεδιασμό, την περιγραφή και την εφαρμογή ενός νέου προγράμματος, επιτρέπει την κινητικότητα των μαθητών αναγνωρίζοντας πρότερες εκπαιδεύσεις τους βοηθώντας στην ενσωμάτωση διαφορετικών ειδών μάθησης με προοπτική την δια βίου μάθηση και τελικά αφαιρεί τα εμπόδια στην διαδικασία αναγνώρισης επαγγελματικών προσόντων και σπουδών. Μπορεί να εφαρμοστεί σε κάθε πρόγραμμα σπουδών ανεξαρτήτως αν είναι στην αίθουσα, μέσω εργασιών ή με τηλε-εκπαίδευση και σε όλα τα είδη τυπικού, μη τυπικού και άτυπου μαθησιακού περιβάλλοντος (οι υπάρχουσες σχολές εναλλακτικών θεραπειών υπάγονται στην κατηγορία της μη τυπικής εκπαίδευσης)19. Επίσης δύναται να λύσει πολλά προβλήματα ως προς την επαγγελματική κινητικότητα των παραδοσιακών και συμπληρωματικών θεραπευτών από την Ελλάδα προς το εξωτερικό.
ζ. Μακροπρόθεσμα ενδεχομένως μπορεί να μελετηθεί η υιοθέτηση τουλάχιστον μέρους του ελληνικού εγχειριδίου της εθνικής Αρχής Διασφάλισης και Πιστοποίησης της Ποιότητας στην Ανώτατη Εκπαίδευση (ΑΔΙΠ) σύμφωνα με την ΕΘΑΕΕ, που είναι ο ελληνικός φορέας του αντίστοιχου πανευρωπαϊκού φορέα πιστοποίησης της ανώτατης εκπαίδευσης ΕΝQA20. Με τον τρόπο αυτό αρχίζει και μπαίνει στο τραπέζι η δημιουργία ουσιαστικού Πτυχίου πανεπιστημιακού επιπέδου 6 κατά το Πλαίσιο Προσόντων. Η μελλοντική επαγγελματική ομοσπονδία εναλλακτικών θεραπευτών που θα αποτελείται από όλες τις σχολές, τους συλλόγους και σωματεία, ως διαπιστευμένος πλέον φορέας όλων των εναλλακτικών θεραπειών θα έχει την αρμοδιότητα να καταθέσει στον ΕΟΠΠΕΠ προς αξιολόγηση κι ένταξη ακόμη και προγράμματος πανεπιστημιακού πτυχίου.
11. Ανάδειξη της Παραδοσιακής Ελληνικής Λαϊκής Ιατρικής
Κλείνουμε αυτή την παρουσίαση κάνοντας πλήρη κύκλο κι επιστρέφοντας στην ευρύτερη έννοια της Παραδοσιακής Ιατρικής και των μεθόδων που περιλαμβάνει σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της Γαίας. Έως τώρα φαίνεται πως υπάρχει μια σημαντική έλλειψη στον παγκόσμιο χάρτη, εκείνης της ιατρικής τέχνης που υπήρξε αφετηρία για πολλά μεταγενέστερα συστήματα, της Παραδοσιακής Ελληνικής Ιατρικής. Η εγχώρια ιατρική τέχνη του Ασκληπιού, του Ιπποκράτη, του Διοσκουρίδη, του Γαληνού και πολλών άλλων Ελλήνων ιατρών, ηλικίας τουλάχιστον 2600 ετών που μπόλιασε νέα ιατρικά συστήματα από τον Ινδικό ωκεανό στην Ινδία, το Θιβέτ, την Περσία, την Μέση Ανατολή μέσα από τον αρχαίο Δρόμο του Μεταξιού κι ίσως ακόμη και την Κίνα. Αλλά και δυτικά μπόλιασε τις μεταγενέστερες Ευρωπαϊκές παραδόσεις των Λατίνων, των Γερμανικών φύλλων, των Κελτών έως τον Ατλαντικό μέσα από την Χριστιανική παράδοση και τις μοναστικές αντιγραφές των αρχαίων Ελληνικών κειμένων. Η πρωτοβουλία για την ένταξή της στην «Λίστα Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας» της UNESCO είναι μια εξαιρετική επιλογή την οποία επικροτούμε και χαιρετίζουμε με μεγάλη ευχαρίστηση. Αξίζει να σημειώσουμε εδώ πως η τέχνη του Βελονισμού – Μοξαθεραπείας έχει ενταχθεί στην Λίστα ήδη από το 2010, ενώ από το 2020 και η πολεμική τέχνη του Taijiquan πλέον είναι μέρος της κοινής Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας.
Παρατηρώντας το Ελβετικό παράδειγμα και την δομή του τίτλου «Φυσικοπαθητικός με ειδίκευση στην Παραδοσιακή Ευρωπαϊκή Φυσικοπαθητική» (της οποίας ο σκελετός δεν είναι άλλος από την θεωρία των «Χυμών» του Ιπποκράτη)δεν μπορώ παρά να κάνω συνειρμούς για ένα μελλοντικό παρόμοιο μοντέλο που θα αφορά την Παραδοσιακή Ελληνική Λαϊκή Ιατρική. Κατά την γνώμη μου η δημιουργία της απαραίτητης δομής για την προώθηση κι εξέλιξη της Παραδοσιακής Κινέζικης Ιατρικής στην ελληνική πραγματικότητα ακριβώς γιατί υπάρχει το ευρωπαϊκό και διεθνές προηγούμενο, θα λειτουργήσει ως ένας μοχλός ανάπτυξης και για την εγχώρια Παραδοσιακή Ιατρική.
Ευχαριστώ πολύ για τον χρόνο σας.
Πηγές:
Benchmarks for the training of Acupuncture, WHO, Γενεύη, 2020 Directive 2005/36/EC Users’ Guide, Publications Office of the EU, Λουξεμβούργο, 2020 ETCS Users’ Guide, Publications Office of the EU, Λουξεμβούργο, 2015 (Ελληνική μετάφραση, Υπουργείο Παιδείας). Global report on Traditional and Complementary Medicine, WHO, Γενεύη, 2019. Healthcare policies and systems in Europe and China: comparisons and synergies, Mucelli – Spigarelli, World Scientific Publishing, Σιγκαπούρη, 2018. International Classification of Diseases – 11th Revision, WHO, Γενεύη, 2022 International Standard Terminologies on TCM, WHO, Γενεύη, 2022 Module descriptions M1-M7 for higher professional examination for Naturopathic Practitioner, OdaAM, Solothurn, 2015. Standards and Guidelines for Quality Assurance in the European Higher Education Area (ESG), ENQA, Βρυξέλλες, 2015. Strategy for Traditional Medicine: Review of the global situation and strategy implementation in the eastern Mediterranean region, Regional Committee for the Eastern Mediterranean, WHO, Γενεύη, 2002, σελ. 1-4. The promotion and development of Traditional Medicine, Report of the 1st meeting on Traditional Medicine, WHO, Γενεύη, 1978. The Roadmap for European CAM Research, Cambrella Project, European Commision, 2012. Traditional and Complementary Medicine in Primary Health Care, WHO, Γενεύη, 2018. Εγχειρίδιο Ποιότητας, Αρχή Διασφάλισης και Πιστοποίησης της Ποιότητας στην Ανώτατη Εκπαίδευση, ΕΘΑΑΕ, Υπουργείο Παιδείας, Αθήνα, 2019. Οδηγός υπολογισμού Πιστωτικών Μονάδων, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, Κομοτηνή, 2018.
1WHO, Strategy for Traditional Medicine: Review of the global situation and strategy implementation in the eastern Mediterranean region, Regional Committee for the Eastern Mediterranean, Γενεύη 2002, σελ. 1. https://www.who.int/publications/i/item/EM-RC49-13
4WHO, Strategy for Traditional Medicine: Review of the global situation and strategy implementation in the eastern Mediterranean region, Regional Committee for the Eastern Mediterranean, Γενεύη 2002, σελ. 3-4. https://www.who.int/publications/i/item/EM-RC49-13
Διανύοντας ήδη την δεύτερη δεκαετία του 21ου αιώνα ο κόσμος που ζούμε βρίσκεται σε πολυεπίπεδη κρίση και αλλάζει ραγδαία. Μετά τον 20ετή πόλεμο της δύσης ενάντια στην «τρομοκρατία» του Ισλαμικού φονταμενταλισμού οι κοινωνίες έχουν να αντιμετωπίσουν νέες σημαντικές προκλήσεις. Είτε ανθρωπογενής είτε όχι η κλιματική κρίση έφτασε κι επιφέρει επαναλαμβανόμενες φυσικές καταστροφές, λειψυδρία και επισιτιστική κρίση που οδηγούν σε μεγάλες μετακινήσεις πληθυσμών με χιλιάδες θύματα. Η παρατεταμένη οικονομική κρίση του 2008 σταδιακά οδηγεί σε μια ευρεία φτωχοποίηση, που με την σειρά της προκαλεί την αναβίωση ακραίων ιδεολογιών ευρωπαϊκού σωβινισμού και την στροφή των απογοητευμένων ευρωπαϊκών λαών προς τον φασισμό και την ακροδεξιά. Η πανδημία Covid-19 άλλαξε τις ζωές μας με τις ακραίες ενέργειες της πλήρους παύσης του κοινωνικού γίγνεσθαι και του υποχρεωτικού εμβολιασμού, ως και τον πλήρη έλεγχο της πληροφορίας, την προπαγάνδα, την λογοκρισία και την διάδοση θεωριών συνωμοσίας που ανάμεσά τους κρύβουν τις πραγματικές συνωμοσίες. Παγκόσμια οικονομική και κοινωνική αναταραχή που οδηγεί στην διάλυση του κοινωνικού ιστού. Πόλεμος σε όλα τα επίπεδα μεταξύ των Μεγάλων Δυνάμεων του 21ου αιώνα, της ανερχόμενης Κίνας κι Ευρασίας εναντίων των ΗΠΑ, του Αγγλοσαξωνικού κόσμου και της γηρασμένης Ευρωπαϊκής ηπείρου. Ενεργειακή ένδεια για πρώτη φορά στην ιστορία. Όλες οι ενδείξεις δείχνουν την επιστροφή σε μια τεχνο-φεουδαρχική πολιτική δομή, υπό την δικαιολογία της έκτακτης ανάγκης που απαιτεί η αντιμετώπιση πλανητικής κλίμακας προβλημάτων. Όλα αυτά συμβαίνουν ταυτόχρονα με θαυμαστές νέες ανακαλύψεις και
τεχνολογικές εφευρέσεις, όπως την ανάπτυξη της ΑΙ, που οδηγούν την ανθρωπότητα σε ένα μοναδικό σταυροδρόμι της ιστορίας της. Απαιτούνται άμεσες λύσεις σε μεγάλης κλίμακας προβλήματα, τις οποίες θα πρέπει να αναζητήσουμε στην συλλογική βάση δεδομένων της ανθρωπότητας. Σε αντίθεση με τις νοοτροπίες που καλλιεργούνται στην εποχή μας η επαφή του ανθρώπινου όντος με τις ρίζες από τα βάθη του παρελθόντος του, η διατήρηση της Μνήμης και της αρχετυπικής γνώσης που έχει συγκεντρωθεί στις παλιές ιστορίες επί δεκάδες χιλιάδες χρόνια είναι ένα εξαιρετικά σημαντικό μέρος της λύσης, ενώ ταυτόχρονα κρατάμε προσηλωμένο το βλέμμα σ’ ένα τεχνολογικά θαυμαστό μέλλον που φέρνει παντελώς άγνωστα δώρα για πρώτη φορά στην ανθρωπότητα. Οι διαχρονικές και πανανθρώπινες αξίες που έχουμε ανάγκη εκφράζονται μέσα από το ολιστικό πρίσμα της Παραδοσιακής Ιατρικής, της Φιλοσοφίας και της τέχνης της Αποτροπής. Η πανάρχαια σοφία των αυτόχθονων φυλών σε συγκερασμό με το πολιτικό πρόταγμα για αξιοπρέπεια, ελευθερία και δικαιοσύνη των σύγχρονων ελευθεριακών κινημάτων, ταυτόχρονα σε ζύμωση με την σύγχρονη επιστήμη κρύβουν έναν απέραντο πλούτο σοφίας που μπορεί να βελτιώσει την ποιότητα ζωής μας κι ίσως να δώσει κάποια ανακούφιση στον ανθρώπινο πόνο. Ξεκινώντας από την συνειδητή καλλιέργεια του εαυτού μας και σταδιακά επεκτείνοντας την αλλαγή στην οικογένεια, την ομάδα, την κοινότητα, το έθνος, την ίδια την Γαία, ο στόχος μας είναι η ανάδυση ενός νέου παραδείγματος ίασης, ικανού να επουλώσει τις πληγές που έχει προκαλέσει το υπάρχον κορεσμένο πολιτισμικό μοντέλο. Οι συνειδητές επιλογές που θα κάνουμε σήμερα θα καθορίσουν το μέλλον μας χωρίς δυνατότητα επιστροφής.
Acupuncture treatments to War refugees in Greece, by Acupuncturists Without Borders Hellenic branch in 2017.
Από το 2015 είμαστε μάρτυρες μιας πρωτοφανούς εισροής προσφύγων πολέμου αλλά και οικονομικών μεταναστών από την Αφρική, την Μέση Ανατολή και την Ασία προς την Ευρώπη. Η χώρα μας, όντας ανέκαθεν ένα σταυροδρόμι μεταξύ των τριών ηπείρων, δέχτηκε το τελευταίο έτος εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες πολέμου και οικονομικούς μετανάστες οι οποίοι λόγω των ευρωπαϊκών πολιτικών έχουν εγκλωβιστεί εδώ, ζώντας πολλές φορές σε άθλιες συνθήκες. Στους μήνες που ακολούθησαν έχουν δημιουργηθεί ορισμένες δομές και κέντρα φιλοξενίας εντός και εκτός Αθήνας με την πρωτοβουλία του ελληνικού κράτους αλλά και την στήριξη διαφόρων Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων από το εξωτερικό, οι οποίες παράγουν σημαντικό έργο.
Μία από αυτές είναι και η οργάνωση «Acupuncturists Without Borders», μια αμερικάνικη οργάνωση θεραπευτών κινέζικης ιατρικής και βελονισμού με στόχο την προσφορά θεραπείας με βελονισμό από το μετατραυματικό στρες που προκαλείται σε μια κοινότητα μετά από φυσικές καταστροφές, πόλεμο, προσφυγιά και γενικότερα από μια κατάσταση κρίσης. Προσφέροντας ανακούφιση από το μετατραυματικό στρες οι άνθρωποι ηρεμούν, κοιμούνται καλύτερα, μπορούν να αντιληφθούν πιο καθαρά την κατάσταση που βρίσκονται, ανησυχούν λιγότερο, μειώνονται οι σωματικοί πόνοι και συλλογικά σε επίπεδο κοινότητας μειώνονται οι τυχόν συγκρούσεις και οι άνθρωποι αναπτύσσουν δεσμούς συνεργασίας μεταξύ τους, ώστε να διευκολυνθούν ως προς την επιβίωσή τους. Γι’ αυτό και ονομάζεται «Ιατρική της Ειρήνης». Έτσι γίνεται πράξη το ρητό του διάσημου αρχαίου Κινέζου ιατρού Sun Si Miao: «Θεραπεία είναι μια πράξη που απευθύνεται από έναν άνθρωπο προς έναν άλλο άνθρωπο, την οικογένεια, μια ομάδα, μια κοινότητα, ένα χωριό, ένα έθνος, προς την Γαία και ακόμη και προς τους άλλους κόσμους».
Με αφορμή το 4ο συνέδριο Παραδοσιακής Κινέζικης Ιατρικής που διοργάνωσε ο “Ελληνικός Σύλλογος Κινέζικης Ιατρικής (Ε.Σ.Κ.Ι.)” και έλαβε χώρα στις 1-2 Οκτωβρίου 2016 στην Αθήνα, ήρθαμε σ’ επαφή με μέλη της οργάνωσης “A.W.B.” απαντώντας στο κάλεσμά τους για εθελοντική συμμετοχή Ελλήνων βελονιστών/θεραπευτών Κινέζικης Ιατρικής και προσφορά θεραπείας σε προσφυγικούς καταυλισμούς στα Οινόφυτα και την Ριτσώνα Ευβοίας, σε Αφγανούς και Σύρους πρόσφυγες.
Άμεσος στόχος του ελληνικού παραρτήματος “Acupuncturists Without Borders” σε συνεργασία με την υποδιευθύντρια Carla Cassler, DAOM, L.Ac. και τα μέλη της οργάνωσης είναι η δημιουργία δύο ή και περισσότερων τοπικών ομάδων βελονιστών οι οποίοι θα εκπαιδευτούν στο πρωτόκολλο NADA και την οργάνωση κλινικής βελονισμού σε καταστάσεις κρίσης ώστε να παρέχουν τις υπηρεσίες τους σε προσφυγικούς καταυλισμούς. Απώτερος στόχος είναι η χρήση αυτής της εμπειρίας για την ανακούφιση και του Ελληνικού πληθυσμού που έχει πέσει θύμα της οικονομικής κρίσης των τελευταίων ετών. Ως οργάνωση που παρέχει εθελοντική εργασία υπάρχει πάντοτε ανάγκη από δωρεές σε αναλώσιμα.
Σε υλικές δωρεές υπάρχει ανάγκη για:
αναλώσιμα βελονισμού διαφόρων μεγεθών με έντονου χρώματος σπείρωμα
αντισηπτικά μαντηλάκια
αντισηπτικά gel
μπατονέτες
βαμβάκι
ιατρικές μάσκες
γάντια
1-2 κυτία απόρριψης βελόνων
κρεβάτια ή/και καρέκλες μάλαξης
Ωςεθελοντές της ομάδας Acupuncturists Without Borders Hellas έχουν συμμετάσχει κατά καιρούς οι (κατ’αλφαβητική σειρά):
Πατέρας Ήλιος, ο αρχέγονος θεός όλων, δύει στην Αθήνα του 21ου αιώνα.
Βία της εξουσίας στην Αθήνα.
Στις αρχές του 21ου αιώνα ο κόσμος που ζούμε βρίσκεται σε πολυεπίπεδη κρίση. Αφενός υπάρχει υπερπληθυσμός αφετέρου η κλιματολογική αλλαγή και οι επακόλουθες φυσικές καταστροφές που συμβαίνουν με αυξημένη συχνότητα οδηγούν σε μεγάλες μετακινήσεις αυτών των πληθυσμών. Ταυτόχρονα η αναβίωση ακραίων φασιστικών ιδεολογιών στον Αραβικό κόσμο, στις ΗΠΑ, αλλά και στην Ευρώπη πυροδοτεί τρομοκρατικές επιθέσεις και πολέμους με συνέπειες τον ξεριζωμό και την προσφυγιά. Οι ανόητες πολιτικές λιτότητας της Ε.Ε. που οδήγησαν σε εγχώρια οικονομική καθίζηση και κοινωνική αναταραχή τα τελευταία 8 χρόνια και συνεχίζουν να οδηγούν σε διαμελισμό του κοινωνικού ιστού, συμβαίνουν ταυτόχρονα με θαυμαστές νέες ανακαλύψεις σε κάθε πεδίο έρευνας και τεχνολογικές εφευρέσεις όπως η ανάπτυξη της Τεχνητής Γενικής Νοημοσύνης που οδηγούν την ανθρωπότητα σε ένα μοναδικό σταυροδρόμι της ιστορίας της. Στην κινέζικη γλώσσα το ιδεόγραμμα της «κρίσης» ταυτόχρονα σημαίνει «ευκαιρία», μια πιθανή ευκαιρία να αναδυθεί κάτι νέο. Οι επιλογές που θα κάνουμε σήμερα θα καθορίσουν το μέλλον μας χωρίς επιστροφή. Οφείλουμε λοιπόν να κάνουμε ορθές επιλογές χωρίς προσκόλληση στο παρελθόν και χωρίς φόβο για το μέλλον.
Το πρώτο βήμα για να κάνουμε τις ορθές επιλογές σύμφωνα με τις ανάγκες της εποχής είναι η Παρατήρηση. Είναι μια ανθρώπινη ικανότητα θεμελιώδους σημασίας, παρατηρούμε το εξωτερικό περιβάλλον που βρισκόμαστε, παρατηρούμε τον εσωτερικό μας κόσμο, τις σκέψεις μας, τα συναισθήματά μας, παρατηρούμε την αναπνοή μας, παρατηρούμε τις ικανότητές μας ή την έλλειψή τους. Η παρατήρηση είναι το πρώτο βήμα για την ανάπτυξη της αυτογνωσίας. Δευτερευόντως η συνειδητή καλλιέργεια του εαυτού με στόχο την ανάπτυξη της ορθής, κριτικής σκέψης. Ένας τέτοιος φωτισμένος από το φως της αυτογνωσίας νους, επεκτείνει σταδιακά την Αλλαγή από τον εαυτό του στην οικογένειά του βελτιώνοντας τις ανθρώπινες σχέσεις, προς την ομάδα και την κοινότητα βελτιώνοντας τις κοινωνικές σχέσεις, προς το έθνος βελτιώνοντας την σχέση του με τ’ άλλα έθνη, προς την ίδια την Γαία βελτιώνοντας τις καταστροφικές συμπεριφορές που μας ακολουθούν από τον προηγούμενο αιώνα, ίσως κι ακόμα παραπέρα προς τους άλλους κόσμους βελτιώνοντας την σχέση ανθρωπότητας με την Μνήμη και το συλλογικό παρελθόν μας. Ο τελικός στόχος είναι η ανάδυση ενός νέου πολιτισμικού παραδείγματος που θα επουλώσει τις πληγές που έχει προκαλέσει το υπάρχον κορεσμένο πολιτισμικό μοντέλο στην Γαία και την ανθρωπότητα.
Φαίνεται πως για να περάσουμε ως ανθρωπότητα στο επόμενο βήμα, θα πρέπει να συντήξουμε την πολιτισμική Μνήμη του παρελθόντος με τα τεχνολογικά επιτεύγματα του παρόντος, για να έχουμε μέλλον. Οι ολιστικές αρχές της παραδοσιακής κινέζικης φιλοσοφίας, ιατρικής και στρατηγικής ηλικίας άνω των 30 αιώνων, σε συγκερασμό με την αρχαία ελληνική φιλοσοφία – που είναι ένας από τους πυλώνες του σύγχρονου δυτικού πολιτισμού, την παραδοσιακή ιατρική σκέψη, μαζί με την πανάρχαια σοφία των αυτόχθονων φυλών, αλλά και τα σύγχρονα ελευθεριακά κινήματα με το ουσιαστικό πρόταγμα της δικαιοσύνης και του περαιτέρω εκδημοκρατισμού της ανθρώπινης κοινωνίας, ταυτόχρονα σε ζύμωση με την σύγχρονη επιστήμη, δύναται να συνθέσουν ένα τεράστιο πλούτο σοφίας που μπορεί να βελτιώσει την ποιότητα της ζωής όλων και να προσφέρει κάποια ανακούφιση στον διαχρονικό ανθρώπινο πόνο. Κοιτάζοντας μέσα από ένα ολιστικό, ανθρωπολογικό πρίσμα, το επόμενο πολιτισμικό παράδειγμα που θα αναδυθεί αργά ή γρήγορα, θα πρέπει να είναι ένα παράδειγμα ίασης και θεραπείας των πληγών που έχει επιφέρει το παρόν – ηλικίας περίπου 350 ετών – πολιτισμικό παράδειγμα στην Γαία, αν η ανθρωπότητα επιθυμεί να επιβιώσει.
Wuji – 無極, ένα σύμβολο της ενοποιημένης ολότητας.
Ποιες είναι οι αξίες που θα συνθέτουν το νέο πολιτισμικό παράδειγμα, ποιος θα είναι ο πυρήνας του; Κατά την γνώμη μας αυτός ο πυρήνας μπορεί να προκύψει αν μελετήσουμε ξανά την σοφία των παραδοσιακών συστημάτων σκέψης. Η αρχαία ελληνική γλώσσα, φιλοσοφία κι επιστήμη – ο θεμελιώδης πυλώνας του σύγχρονου δυτικού πολιτισμού – είναι οι μόνες ικανές να γεφυρώσουν την ορθόδοξη πατερική θεολογία της ανατολικής Μεσογείου – που είναι ο δεύτερος πυλώνας του δυτικού πολιτισμού – με την ασιατική, κινέζικη ταοϊστική και ινδική βουδιστική φιλοσοφία. Να συνθέσει την αρχέγονη σοφία των αυτόχθονων φυλών του πλανήτη μας, με τα προτάγματα των σύγχρονων ελευθεριακών και αντιεξουσιαστικών κινημάτων και την σύγχρονη επιστημονική σκέψη των θετικών και ανθρωπιστικών επιστημών. Η ελληνική γλώσσα σε όλο της το εύρος, ηλικίας περίπου 35 αιώνων, βρίσκεται στον πυρήνα των περισσότερων επιστημονικών και ιατρικών εννοιών του δυτικού πολιτισμού, κι είναι ικανή με τον πλούτο νοημάτων που διαθέτει να γεφυρώσει την δυτική με την ασιατική σκέψη. Το απόσταγμα όλων αυτών είναι που απαιτείται να εφαρμόσουμε στις ανάγκες του 21ου αιώνα. Όλα τα παραπάνω συστήματα σκέψης οπωσδήποτε έχουν διαφορές, κάπου όμως ενυπάρχουν ορισμένες σημαντικές ομοιότητες. Ίσως η κυριότερη από αυτές είναι η εναρμόνιση με τον «Φυσικό Νόμο», μια διαχρονική και πανανθρώπινη πυξίδα που βοηθάει το πρόσωπο να πορευθεί στον κόσμο, να κατακτήσει την αυτογνωσία και αυτοπραγμάτωση, να προάγει τις καλές σχέσεις, και να αυξήσει τις πιθανότητες μακροημέρευσης μιας κοινωνίας σε βάθος χρόνου.
Θέση, αντίθεση, σύνθεση.
Κατά τον 6ο περίπου αι. πΧ οι αρχαίοι παππούδες μας περιέγραψαν τον Φυσικό Νόμο. Ο Εμπεδοκλής μίλησε για τον «Σφαίρο» (Ολότητα) που απαρτίζεται` από δυο θεμελιώδεις δυνάμεις, την «Φιλότητα» (η δύναμη της φιλίας που ελκύει) και το «Νείκος» (η δύναμη της διαμάχης που διαχωρίζει). Αργότερα ο Ιπποκράτης τις περιέγραψε ως «Πυρ» και «Ύδωρ». Οι Κινέζοι πρόγονοι της αντίστοιχης νατουραλιστικής σχολής περίπου την ίδια περίοδο, ονόμασαν την ανάλογη έννοια του Σφαίρους ως Taiqi太極 – το «Υπέρτατο Μεγάλο», και τις δυο θεμελιώδεις δυνάμεις που το απαρτίζουν ως «yang陽 – Φως» και «yin陰 – Σκιά». Η ζωή που ζούμε υπάρχει λόγω αυτής της εναλλαγής φωτός και έλλειψης φωτός, θέρμης και έλλειψης θέρμης, κίνησης και έλλειψης κίνησης, δομής και έλλειψης δομής. Επιπλέον, στο βασίλειο των θηλαστικών, η ζωή διατηρείται και διαιωνίζεται μέσω της συμπληρωματικής λειτουργίας του σπέρματος με το αυγό, δίνοντας ένα μεγαλύτερο εύρος ερμηνείας στον όρο «yinyang». Έλληνες και Κινέζοι αναφέρονται ο καθένας με τον τρόπο του στον Φυσικό Νόμο. Αυτός είναι ο πυρήνας της Ύπαρξης κι εκφράζεται μέσα από τις πράξεις και τα έργα της Γαίας, μέσω της δημιουργίας κι εξέλιξης της Ζωής.
Η Μεγάλη Θεά της Μινωικής Κρήτης.
Ιδανικά κι οι πράξεις της ανθρωπότητας θα ήταν καλό να εναρμονίζονται με αυτόν τον πυρήνα, κάτι που μάλλον δεν συμβαίνει σήμερα. Μπορούμε να παρατηρήσουμε πως η ανθρωπότητα βρίσκεται σε μια κατάσταση ανισορροπίας. Ο σύγχρονος δυτικός πολιτισμός πάσχει από μια ακατάσχετη φωτιά που καταστρέφει οικοσυστήματα, αυτόχθονες φυλές, τοπικές διαλέκτους, παλιούς πολιτισμούς, την οικονομία, ζώα, φυτά, συνειδήσεις, ψυχές. Κατά τις αρχές διάγνωσης της κινέζικης ιατρικής αυτό που απαιτείται είναι η θρέψη του yin. Σε κοινωνιολογική και ανθρωπολογική κλίμακα το yin εκφράζεται μέσω της Μνήμης, της αρχέγονης Σοφίας που έρχεται από το απώτατο παρελθόν. Μνήμες σχετικά με τον Φυσικό Νόμο, και την εναρμόνιση της σχέσης του Ανθρώπου με την Γαία. Εδώ βλέπουμε πως οι Κινέζοι, οι Έλληνες, οι Ινδιάνοι της Αμερικής, οι Αβορίγινες της Αυστραλίας και γενικότερα οι αυτόχθονες του Τέταρτου Κόσμου έχουν κάτι να πουν πάνω στο θέμα!
Η αγνότητα της νιότης!
Η επίγνωση του Φυσικού Νόμου δεν είναι απλά ένα λογικό συμπέρασμα αλλά μια εκστατική εμπειρία. Αυτή η εμπειρία ανοίγει την καρδιά του ανθρώπου, αυξάνει την ενσυναίσθηση και περιγράφεται στην ορθόδοξη παράδοση ως «εν Χριστώ Αγάπη», στην ταοϊστική παράδοση ως «Φυσικότητα» και στον βουδισμό ως «Συμπόνοια». Απαιτεί το ξεγύμνωμα της ψυχής από τις έγνοιες και τα πάθη και την πλήρη παράδοση στο μεγαλείο της Ύπαρξης. Είναι το σημείο της ένωσης του ανθρώπου με το Ιερό. Η θεραπεία προϋποθέτει αυτή την εμπειρία κι έχει ως θεμέλιό της την φυσικότητα. Αυτός ο εσωτερικός πυρήνας μπορεί να εκφραστεί με διάφορα μέσα, όπως με το άγγιγμα και την μάλαξη, με την βελόνα, τα βότανα, το νυστέρι ή τον λόγο. Θεραπεία μπορεί να συμβεί προς έναν άνθρωπο αλλά και προς το άμεσο περιβάλλον μας, το σπίτι μας, την οικογένεια, την κοινότητα, την χώρα, την ίδια την Γαία, είναι μια πολυεπίπεδη, μορφοκλασματική σχέση. Ο μεγάλος ταοϊστής γιατρός του 6ου μ.Χ. αι. Sun Si Miao που θεωρείται ως ο άγιος της Ιατρικής στην Κίνα και αντίστοιχος του Έλληνα Ιπποκράτη αναφέρει: «Η Καλλιέργεια της Ζωής – Yangsheng養生 ξεκινά από το πρόσωπο και επεκτείνεται στην οικογένεια, την κοινότητα, το έθνος, την Γαία και προς τους άλλους Κόσμους, καθώς η ανθρώπινη Συνείδηση επεκτείνεται προς το Σύμπαν».
ZiRAN自然 • ΦύσηΡοή℠ 